Friday, October 30, 2026
जेव्हा हिंदुस्थान आपलेच शास्त्र आणि विज्ञान विसरतो!!.
जेव्हा हिंदुस्थान आपलेच शास्त्र आणि विज्ञान विसरतो!!.
जेव्हा युरोपमध्ये फक्त मध होता, तेव्हा भारतात उसाची साखर तयार केली जात होती. 'शुगर' हा शब्द स्वतः संस्कृत आहे आणि त्याचा पहिला ग्रीक अहवाल अलेक्झांडरच्या स्वतःच्या सेनापतीने दिला होता.
इ.स.पूर्व ३२६. अलेक्झांडरचे सैन्य सिंधू नदीजवळ पोहोचते. त्याचा सेनापती, निआर्कस, भारतातील विचित्र गोष्टींबद्दल घरी अहवाल देतो. त्यापैकी एकाला ग्रीक भाषेत कोणतेही नाव नाही. तो म्हणतो, हा एक असा बांबूसारखी वनस्पती आहे जो मधमाश्यांच्या मदतीशिवाय मध तयार करतो.
भूगोलतज्ज्ञ स्ट्रॅबोने त्याचे शब्द जतन करून ठेवले आहेत. काही शतकांनंतर, प्लिनीने याच गोष्टीचे वर्णन केले आहे: भारतातून येणारा 'सॅकरॉन' (saccharon) नावाचा एक पांढरा पदार्थ, जो बांबूसारख्या वनस्पतीपासून मिळवला जातो आणि दातांखाली धरल्यावर तो तुटतो... रोममध्ये हा पदार्थ इतका दुर्मिळ होता की, तो औषध म्हणून वापरला जात असे.
त्या सेनापतीची साखरेशी भेट झाली होती.
युरोप आणि जगातील बहुतेक भागांत गोडव्यासाठी मधाचा वापर केला जात असे. भारताने मात्र उसाचा रस काढून तो उकळण्याची आणि त्यापासून स्फटिकयुक्त साखर तयार करण्याची कला आत्मसात केली होती.
मौर्यकालीन राज्यव्यवस्थेवरील ग्रंथ 'अर्थशास्त्र'मध्ये साखरेच्या विविध प्रकारांची नोंद आढळते: 'गुड' (गूळ), 'खंड' (साखरेचे खडे) आणि 'शर्करा' (शुद्ध केलेली साखर).
आता शब्दांचा मागोवा घ्या.
संस्कृत 'शर्करा' म्हणजे खडी, वाळू. स्फटिकांमुळे या शब्दाचे पर्शियन 'शकर', अरबी 'सुक्कर', लॅटिन 'सुकारम', फ्रेंच 'सुकर' आणि इंग्रजी 'शुगर' असे शब्द झाले.
संस्कृत 'खंड' याचे पर्शियन 'कंद' झाले आणि नंतर इंग्रजी शब्द 'कँडी' (candy) आला.
हे तंत्रज्ञानही त्याच मार्गाने पुढे गेले. सहाव्या शतकात जुंदिशापूर येथील पर्शियन वैद्य शुद्धीकरण शिकले. अरबांनी ऊस इजिप्त, सिसिली आणि स्पेनमध्ये नेला. धर्मयुद्ध करणाऱ्यांनी लेव्हंटमध्ये त्याची चव घेतली. १४९३ मध्ये कोलंबसने ऊस कॅरिबियनमध्ये नेला.
आज जगभरात दरवर्षी सुमारे १८ कोटी टन साखरेचे उत्पादन होते.
या साखरेच्या प्रत्येक कणाचा उगम प्राचीन भारतीयांपर्यंत जाऊन पोहोचतो—ज्यांनी अलेक्झांडरच्या एका अधिकाऱ्याला थक्क केले होते—आणि 'खडा' किंवा 'कण' (grit) दर्शवणाऱ्या एका संस्कृत शब्दाशीही याचा संबंध जोडला जातो.
स्रोत: स्ट्रॅबो, 'जिओग्राफी' १५.१.२० (निआर्कसचा संदर्भ, ३२६–३२५ ख्रिस्तपूर्व) — ज्यात मधमाश्यांशिवाय मध देणाऱ्या बांबूसारखी (reeds) वनस्पतींचा उल्लेख आहे; प्लिनी, 'नॅचरल हिस्टरी' १२.३२ — ज्यात भारतीय 'सॅकरॉन' (saccharon) बद्दल माहिती आहे; कौटिल्य, 'अर्थशास्त्र' २.१५ (गुडा, खंडा, शर्करा); जे. एच. गॅलोवे, 'द शुगर केन इंडस्ट्री' (१९८९).
मूळ इंग्रजी चा गुगल मराठी अनुवाद
माधव भोळे
Subscribe to:
Post Comments (Atom)
No comments:
Post a Comment