केल्याने होत आहे रे...

केल्याने होत आहे रे... तो ४३ वर्षांचा असा एक माणूस होता ज्याच्याकडे गमावण्यासारखे काहीच उरले नव्हते; त्याची २० लाख युआनची ( चीनचे नाणे युवान, आताचा दर १ युवान म्हणजे १४ रु. ३० पैसे ) फसवणूक झाली होती आणि त्याला नोकरीवरून काढून टाकण्यात आले होते. त्याचे वैवाहिक आयुष्यही मोडकळीस आले होते. अशा परिस्थितीत, त्याने मित्रांकडून २१,००० युआन उसने घेतले आणि शेन्झेन ( चीन मधील एक शहर ) येथील एका जीर्ण अपार्टमेंटमध्ये एक कंपनी सुरू केली. ती कंपनी आता पृथ्वीवरील सर्वात शक्तिशाली दूरसंचार साम्राज्य बनली आहे. ते आहेत हुआवेईचे (Huawei) संस्थापक रेन झेंगफेई. - जन्म: २५ ऑक्टोबर १९४४, झेननिंग काउंटी ( तालुका सारखा विभाग ) गुईझोऊ प्रांत. - डोंगराळ गावातील एका गरीब रहिवासी; आई-वडील ग्रामीण भागातील शिक्षक होते. - सात भावंडांमध्ये सर्वात मोठे. - कुटुंब अत्यंत गरीब असल्याने त्यांची आई प्रत्येकाला मोजून-मापून जेवण देत असे. - वडील विद्यापीठात शिक्षण घेतलेले एक विचारवंत होते. - 'माओच्या सांस्कृतिक क्रांती'च्या काळात त्यांना छळाला सामोरे जावे लागले. - त्यांनी तरुण रेनला एकच गोष्ट सांगितली: 'ज्ञान हीच शक्ती आहे; अभ्यास कर आणि गर्दीच्या मागे जाऊ नकोस.' - त्यांनी चोंगकिंग युनिव्हर्सिटी ऑफ आर्किटेक्चर अँड इंजिनिअरिंगमध्ये शिक्षण घेतले. - संगणक तंत्रज्ञान, स्वयंचलित नियंत्रण प्रणाली (ऑटोमॅटिक कंट्रोल), प्रगत गणित आणि परदेशी भाषांचे स्वतःहून अध्ययन केले. - १९७४ मध्ये बांधकाम अभियंता म्हणून लष्करात रुजू झाले. - 'लियाओ यांग' येथील रासायनिक तंतू (केमिकल फायबर) प्रकल्पावर काम केले. - पदोन्नती मिळवून तांत्रिक उप-रेजिमेंट कमांडरपदापर्यंत मजल मारली. - १९७८ मध्ये बीजिंग येथील राष्ट्रीय विज्ञान परिषदेत सहभाग घेतला. - १९८२ मध्ये चिनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या १२ व्या राष्ट्रीय अधिवेशनासाठी प्रतिनिधी म्हणून निवड झाली. - १९८३ मध्ये सैन्यातील त्यांची भूमिका संपली आणि त्यांना सेवेतून मुक्त करण्यात आले. - पत्नीसोबत राहण्यासाठी ते शेन्झेनला गेले. - तिथे एका उपकंपनीमध्ये त्यांची 'डेप्युटी मॅनेजर' म्हणून नियुक्ती झाली. - त्यांना व्यवसायाचा कोणताही अनुभव नव्हता; ते एक सैनिक आणि अभियंता होते. - कंपनीसाठी काम करत असताना त्यांची फसवणूक झाली. - एका लबाड व्यापारी कंपनीने २० लाख युआन घेऊन पोबारा केला. - त्या काळी ही एक प्रचंड मोठी रक्कम होती. - ती रक्कम परत मिळवण्यासाठी त्यांनी वर्षभर प्रयत्न केले आणि अखेरीस त्यातील बहुतांश रक्कम वसूल केली. - तरीही कंपनीने त्याला कामावरून काढून टाकले. - त्याच्या पत्नीने त्याला घटस्फोट दिला. - वय ४३ वर्षे, बेरोजगार; आई-वडील आणि भावंडांसोबत एका अरुंद घरात वास्तव्य. - त्या कुटुंबाला बाजारातून केवळ मेलेले मासे आणि कोळंबी विकत घेणेच परवडत असे. - १९८७: २१,००० युआन उसने घेऊन 'हुवावे'ची (Huawei) स्थापना केली. - या नावाचा अर्थ 'चीनमध्ये क्षमता आहे' असा होता. - तीन कर्मचारी; हाँगकाँगवरून टेलीकॉम स्विचेस (switches) आयात करून त्यांची पुनर्विक्री करण्यापासून सुरुवात केली. - त्यांना केवळ मध्यस्थ राहायचे नव्हते. त्यांना स्वतःचे तंत्रज्ञान विकसित करायचे होते. - १९८९: हुवावेचे स्वतःचे स्विच विकसित करण्यास सुरुवात केली. - १९९०: हुवावेने उत्पादित केलेले पहिले स्विच प्रमाणीकरण ( Certification ) प्रक्रियेत यशस्वी ठरले. - चीनमधील प्रमुख शहरांवर वर्चस्व मिळवण्यासाठी परदेशी दिग्गज कंपन्यांमध्ये स्पर्धा सुरू होती. - रेन यांनी 'हुवावे'ला ग्रामीण भागाकडे वळवले आणि अशा बाजारपेठांवर लक्ष केंद्रित केले ज्यांकडे आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांनी दुर्लक्ष केले होते. - ही रणनीती यशस्वी ठरली. - १९९७ मध्ये त्यांनी अमेरिकेला भेट दिली आणि 'बेल लॅब्स' (Bell Labs) व 'आयबीएम' (IBM) ला प्रत्यक्ष पाहिले. - खऱ्या अर्थाने आधुनिक उद्योग कसा असतो, हे त्यांनी पाहिले. - परत आल्यावर, 'आयबीएम'च्या सल्लागारांची सेवा घेण्यासाठी त्यांनी प्रचंड मोठी रक्कम खर्च केली. - त्यांनी आपल्या व्यवस्थापकांना अत्यंत कठोर आदेश दिला: पुढील पाच वर्षे सल्लागार सांगतील तंतोतंत तसेच करायचे. कोणतेही बदल नाहीत; - पाच वर्षांनंतर तुम्ही परिस्थितीशी जुळवून घेऊ शकता, तर दहा वर्षांनंतर पुनर्रचना करू शकता. - व्यवस्थापन तत्त्वज्ञान: ग्राहक सर्वात महत्त्वाचा, तर बॉसचा क्रमांक सर्वात शेवटी. - ग्राहकाभिमुख राहा आणि वरिष्ठांकडे पाठ फिरवा. - अशी प्रणाली विकसित केली जिथे 'हुवावे' (Huawei) कोणत्याही एका व्यक्तीवर अवलंबून नाही – अगदी स्वतः त्या व्यक्तीवरही नाही. - 'हुवावे' (Huawei) मधील १ टक्क्यापेक्षा कमी हिस्सा त्यांच्या मालकीचा आहे. - उर्वरित हिस्सा कर्मचाऱ्यांकडे 'व्हर्च्युअल शेअर सिस्टीम'द्वारे (आभासी समभाग प्रणाली) आहे. - त्यांनी याला 'सर्वांची भागीदारी' असे संबोधले. - त्यांची निस्वार्थी वृत्ती हे 'हुवावे'च्या यशामागचे एक कारण होते. - ते त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणासाठी ओळखले जातात. - त्यांनी कर्मचाऱ्यांना सांगितले होते की, सर्वात मोठी समस्या म्हणजे खूप जास्त पैसा असणे आणि तो कसा खर्च करावा हे न समजणे. - २००९ मध्ये, हुआवेईने 'फॉर्च्युन ग्लोबल ५००' (Fortune Global 500) यादीत स्थान मिळवले. - २०१८ मध्ये, कंपनीचे उत्पन्न १०७ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचले आणि १७० देशांमध्ये तिचे ग्राहक होते. - त्यानंतर जग तिच्या विरोधात गेले. - २०१८ मध्ये, अमेरिकेच्या विनंतीवरून त्यांची कन्या मेंग वानझोऊ हिला कॅनडामध्ये अटक करण्यात आली. - तिला जवळपास तीन वर्षे 'हाऊस अरेस्ट'मध्ये (घरामध्येच नजरकैदेत) ठेवण्यात आले. - २०१९ मध्ये, अमेरिकेने हुआवेईचा समावेश 'एन्टिटी लिस्ट'मध्ये (Entity List) केला आणि अमेरिकन चिप्स व सॉफ्टवेअरचा पुरवठा बंद केला. - रेनने माघार घेतली नाही, उलट त्यांनी आपली गती वाढवली. - हुआवेईने स्वतःचे चिप्स, स्वतःची ऑपरेटिंग सिस्टिम आणि स्वतःची इकोसिस्टिम विकसित केली. - ती कंपनी टिकून राहिली. - २०२५ मध्ये, वयाच्या ८१ व्या वर्षी, त्यांनी शांघायमध्ये 'कॉम्पिटिटिव्ह प्रोग्रामिंग'मधील (स्पर्धात्मक प्रोग्रामिंग) अव्वल दर्जाच्या विद्यार्थ्यांशी संवाद साधला. - त्यांनी एआय (AI), शिक्षण आणि भविष्य या विषयांवर १४,००० शब्दांत आपले विचार मांडले. - चीन आणि अमेरिका हे देश वेगवेगळ्या मार्गांवरून वाटचाल करत असल्याचे त्यांनी सांगितले. - अमेरिका सर्वोच्च शिखरे सर करण्याचा प्रयत्न करत आहे, तर चीन व्यावहारिक समस्या सोडवण्यावर भर देत आहे. - जर तुम्ही उंच ध्येय गाठू शकत असाल, तर खालच्या पातळीवर समाधान मानू नका. - ते आजही कामावर जातात आणि फारशा मुलाखती देत नाहीत. - आजही ते कोणत्याही लवाजम्याशिवाय प्रवास करतात. गुइझोऊमधील एका डोंगराळ गावातील शिक्षकाचा मुलगा. आपली सर्व बचत गमावली, नोकरीवरून काढून टाकले गेले, घटस्फोट झाला आणि वयाच्या ४३ व्या वर्षी ते पूर्णपणे कंगाल झाले होते; तरीही २१,००० युआनचे कर्ज काढून त्यांनी अशी कंपनी उभारली जी आज मानवजातीतील एक-तृतीयांश लोकांना एकमेकांशी जोडते. त्यांनी पैशाने सुरुवात केली नाही, ओळखी-शिफारशींनीही सुरुवात केली नाही; त्यांनी सुरुवात केली ती ज्ञान, शिस्त आणि हार न मानण्याच्या जिद्दीच्या जोरावर. त्यांचे नाव रेन झेंगफेई (Ren Zhengfei) आहे आणि ते ८१ वर्षांचे आहेत. ते अजूनही नवनवीन गोष्टी घडवत आहेत. मूळ इंग्रजी लेख आपल्यासाठी गुगल भाषांतरित माधव भोळे

जगन्नाथ पुरी जवळील कोनार्क / कोणार्क यात्रा

जगन्नाथ पुरी जवळील कोनार्क / कोणार्क यात्रा दुसऱ्या दिवशी आम्ही ओरिसा मधील जगन्नाथपुरी पासून ३५ किलोमीटर दूर असलेले, १९८४ साली युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ घोषित झालेले प्राचीन असे कोणार्क सूर्य मंदिर बघायला गेलो. हे सूर्य मंदिर पूर्व गंगा साम्राज्याचा राजा लांगुला नरसिंहदेव-१ याने इ.स. १२३८ मध्ये १२०० कामगारांच्या साहाय्याने १२ वर्षात म्हणजे १२५० मध्ये पूर्ण केले. हे मंदिर सूर्यदेवांना समर्पित केले गेले आहे. मंदिर मूलतहा: पिवळ्या तपकिरी खोंडालाईट दगडापासुन बनवले गेले आहे. संपूर्ण मंदिराची रचना पूर्व पश्चिम अक्षानंवर बसवली असून सूर्याचे पहिले किरण थेट गर्भगृहात जाते. ह्या जागेला कोणार्क सूर्य मंदिर असे म्हणतात कारण संस्कृत मध्ये कोन म्हणजे कोपऱ्यातील आणि अर्क म्हणजे सूर्यदेवाचे किरण किंवा सूर्य देव. हे देऊळ भारताच्या दक्षिण पूर्व भागात आहे म्हणून ते कोन म्हणतात. मूळ २२७ फूट उंच असलेल्या ह्या सूर्यरथ रुपी आकाराच्या वास्तूची आताची इमारत फक्त १०० फूट उंच एव्हडीच आहे. यातील काही भाग १५०८ मध्ये कालिंगवर स्वारी ( ह्या प्रदेशाला पूर्वी कलिंग साम्राज्य म्हणत ) करणाऱ्या मूर्तीभंजक मुसलमान आक्रमक सुलतान सुलेमान करानी ( काळा पहाड ) याने केलेल्या विध्वन्सक आक्रमणामूळे झाली असे इतिहासकार मानतात. तर काही भाग भूकंपाचे हादरे, तकलादु अस्थिर पाया, तसेच त्या विभागातील खाऱ्या हवेमुळे दगड ठिसूळ होऊन ते कोसळले असावेत असा निष्कर्ष आहे. ह्या मंदिराचा आकार सूर्यरथासारखा असून, अरुण नावाचा सारथी आपल्या दोन पत्नी उषा आणि निशा ह्यांना घेऊन तो रथ चालवत आहे. ह्या दोन्ही पत्नी हातात धनुष्यबाण घेऊन अंधःकाराला तिर मारत आपल्या रथाला उजेडाकडे नेत आहेत अशी ती मूळ कल्पना आहे. त्या रथाच्या डाव्या बाजूला रथाची १२ चाके / चक्रे आणि उजव्या बाजूला रथाची १२ चाके / चक्रे असून ती वर्षाच्या १२ महिन्यातील शुक्ल पक्ष आणि कृष्ण पक्ष दर्शवितात. ७ घोडे हा रथ चालवत असून रथाच्या डाव्या बाजूला ४ आणि उजव्या बाजूला ३ घोडे आहेत. सध्या यातील एकच घोडा सुस्थितीत आहे. ह्या असमतोल रचनेमूळे तो रथ कायम वर्तुळाकार फिरेल अशी कल्पना. प्रत्येक चक्र ९ फूट ९ इंच व्यसाचे असून त्यावर नक्षी काम केलेले ८ आऱ्या ( स्पोक्स ) असून त्यामधील कोन परत आणखी ८ आऱ्यानी विभागले आहेत. प्रत्येक दोन मुख्य आरी मधील भूमितीय कोन एका प्रहराला दर्शवतो. एक प्रहर म्हणजे ३ तास. ८ प्रहर म्हणजे २४ तास. हीं चाके एक प्रकारचे सूर्य घड्याळ तबकडी असून जर चाकाच्या अक्षाजवळ आडवी काठीधरली तर तिची सावली जेथे पडेल त्यानुसार वेळ दर्शवते. देऊळ मुख्यत्वे दोन भागात विभागले गेले आहे. सुरवातीला जगमोहन भाग ज्याला आपण सभामंडप म्हणतो जेथे बसुन भक्तगण मुख्य देवतेची आराधना करू शकतात आणि दुसरे गर्भगृह किंवा गाभारा ज्या मध्ये मुख्य देवता असते. हा गाभारा सुमारे २२७ फूट उंच होता. अशी अख्यायिका आहे की ह्या गाभाऱ्यातील मूर्ती अष्टधातूची होती आणि ती हवेत तरंगती होती. ती तरंगण्याचे मुख्य कारण म्हणजे गाभाऱ्याच्या माथ्यावर एक ५२ टन वजनाचा मोठा दगड होता ज्यामध्ये लोहचुंबकीय गुणधर्म होते. ह्याच कारणामूळे त्या भागात युरोपीयन लोखंडी जाहजे आली की ती जोरात खेचली जाऊन कोठेतरी आपटली जायची. म्हणून युरोपिय खलाशी त्याला ब्लॅक पॅगोडा म्हणत. ब्लॅक म्हणजे ब्लॅक मॅजिक किंवा भुताटकी म्हणत. अशी अख्यायिका सांगितली जाते की राजाने त्या १२०० कारागिराना हे मंदिर १२ वर्षाच्या मुदतीत पूर्ण करण्यास सांगितले होते. १२ वर्षाची मुदत पूर्ण व्हायला फक्त एक / दोन रात्र बाकी होती. अजून गाभाऱ्यावरील ५२ टनी दगड २२७ फूट उंचीवर नेऊन बसवायचा बाकी होता. तो तसा बसवला गेला नाही तर १२०० कामगारांना फाशी दिली जाणार होती. मुख्य वास्तूशास्त्रज्ञ् बिशु महाराणा हे सर्व काम बघत होता. त्याचा १२ वर्षाचा मुलगा धर्मपद त्याला भेटायला आला होता. त्याने बघितले की आपले वडील फार चिंतेत आहेत. त्याने त्याचे कारण विचारले. वडिलांनी कारण सांगितल्यावर धर्मपदने डोके चालवले आणि तो ५२ टनी दगड वर रातोरात नेण्यासाठी काहीतरी युक्ती सुचवली आणि त्यामुळे दुसऱ्यादिवशी सकाळी काम पूर्ण झाले. जे काम १२०० कारागिराना जमले नाही ते एका १२ वर्षाच्या मुलाने अगदी कमी वेळात करून दाखवले, हीं बातमी सर्वत्र पसरून आपली नाचक्की होऊ नये यासाठी त्या कामगारांनी बिशू महाराणाला जबरदस्ती केली की तु तुझ्या मुलाला मारून टाक नाहीतर आमची इज्जत जाईल. वडिलांनी ह्या गोष्टीला स्पष्ट नकार दिला. त्या नंतर १२०० कारागीरांची आणि आपल्या वडिलांची अब्रू वाचवण्यासाठी धर्मपदने ३ किलोमीटर दूर असलेल्या चंद्रभागा समुद्र किनाऱ्यावर भर समुद्रात उडी मारून जीव दिला. संपूर्ण देऊळ हे त्या वेळच्या समाज चालीरीती, शृंगारिक शिल्पे आणि पौराणिक कथा दाखवणाऱ्या दगडी भिंती चित्रा( म्युरलस )ने भरले आहे. मंदिराच्या सुरवातीला एक नाट्य मंडप होता त्यातील काही भाग अजून शिल्लक आहे. त्यावर नाट्य, नृत्य आणि संगीता संबंधी चित्रे कोरली आहेत. वरील मंदिरा पैकी मूळ गाभाऱ्याचे शिखर कोसळले असून त्यातील मुख्य मूर्ती आणि तो ५२ टन वजन असलेला दगड गायब आहे. अनेक शिल्प ब्रिटिशांनी आपल्या म्युझियम मध्ये नेऊन ठेवली आहेत. मंदिरा समोरील सूर्य स्तंभ, पुरी येथील जगन्नाथ मंदिरात हलवला गेला आहे. आक्रमकांकडुन खूप लुटालूट आणि तोडफोड झाली आहे. शिवाय ७७५ वर्षात पर्यावरण आणि खाऱ्या हवेतील वातावरणाचा परिणाम सुद्धा झाला आहे. असे हीं सांगितले जाते की कृष्णाचा मुलगा सांब ह्याला महारोग झाला होता. त्याने १२ वर्ष तपश्चऱ्या केल्यानंतर त्याने ह्याच ठिकाणी मूळ सूर्य मंदिर बांधले होते. त्या नंतर ९ व्या शतकात ह्याच ठिकाणी सूर्य उपासक सोमवंशी राज्यांनी येथे एक सूर्य मंदिर बांधले होते. आताचे मंदिर हे त्याची सुधारलेली मोठी आवृत्ती आहे. कोणार्क सूर्यमंदिराची सविस्तर वास्तुशिल्प रचना, नियोजनाचे दस्तऐवज आणि बांधकामाचा इतिहास हे, हिशोब आणि व्यवस्थापन माहिती, १९६० च्या दशकातील सर्वेक्षणादरम्यान कोणार्क परिसरातील गावांमध्ये सापडलेल्या प्राचीन ताडपत्रांवरील हस्तलिखितांमध्ये जतन केलेले आढळले. ह्या सूर्य मंदिराबद्धल अधिक आणि सचित्र माहिती देण्यासाठी इंडियन ऑइल फाउंडेशन तर्फे एक विशेष दालन उभारले गेले आहे. शिवाय तेथे लाईट आणि साउंड शॊ सुद्धा आहे. संपुर्ण परिसर आर्किओलोजीकल सर्व्हे ऑफ इंडिया ह्या भारत सरकारच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाच्या विभागाच्या अख्त्यारीत आणि निगराणी खाली आहे. माधव भोळे.

ब्राह्मण समाज, एक पंचिंग बॅग

ब्राह्मण समाज, एक पंचिंग बॅग काल आय. आय. टी. मुंबई मधील विद्यार्थ्याला कॉपी करताना पकडले आणि त्यामुळे मानसिक तणावा मूळे त्याने आत्महत्या केली आणि आज लगेच समाज माध्यमातून चर्चा सुरू झाली की जातीयवादी शक्ती मूळे त्या विध्यार्थ्याने आत्महत्या केली. झालेली गोष्ट अत्यंत दुर्दैवी असून त्या विद्यार्थ्यांच्या आत्म्यास सद्गती लाभो हीं ईश्वरचरणी प्रार्थना. त्याच्या कुटुंबियांच्या दुःखात आम्ही सर्व सहभागी आहोत. एक ऍडवोकेट म्हणतात २० वर्षात २३ आय आय टी मध्ये १६० विद्यार्थ्यांनी जातीयवादी छळ सहन न झाल्यामुळे आत्महत्या केली. या आत्महत्या नसून या हत्या ब्राह्मणवादी शिक्षण व्यवस्थेमुळेच झाल्या आहेत. आता ब्राह्मणवादी शिक्षण व्यवस्था म्हणायला आय आय टी मध्ये वैदिक किंवा सनातनी शिक्षण तर दिले जात नाही. ना ते संस्कृत मध्ये शिकवले जात. ते तर इंग्रजी मध्ये आणि सायन्स आणि टेक्नॉलॉजी आणि आता ह्युमानुलीटीज आणि मॅनेजमेंट मध्ये शिकवले जाते. येथे कोठे ब्राह्मणवाद किंवा मनुस्मृती आडवी येते? मुद्धा असा की २३ आय आय टी मध्ये एका वर्षाला १८००० विध्यार्थ्यामध्ये २०% राखीव जागा जातीनिहाय असतात. म्हणजेच दरवर्षी सुमारे ३६००. जरी हिशेबसाठी आपण वर्षाला ३००० x २० वर्ष = ६०,००० जातीनिहाय जागां पैकी फक्त त्यांच्याच आकडेवारी नुसार १६० विध्यार्थ्यानी आत्महत्या केली. अर्थात आत्महत्या करणे दुर्दैवी आहे, परंतु ५९,८४० विद्यार्थ्यांनी तर आत्महत्या केली नाही. मग त्याना नाही ब्राह्मणवादाची अडचण आली? उगाच काहीतरी मुद्धे काढून ब्राह्मणांना दोष द्यायचा. ब्राह्मण समाज हा एक पंचिंग बॅग झाली आहे. कुठे काही बिघडले, की यांना ब्राह्मण आडवे येतात. आज देश स्वतंत्र होऊन ७९ वर्ष झाली तरी ३% ब्राह्मण ९७% इतर समाजाला गुलामगिरीत कसा ठेवू शकतो हे जगातील ९ वे आश्चर्य म्हणावे लागेल. अहो आय आय टी मध्ये असलेले सर्व प्राध्यापक काही ब्राह्मण नसतात. तेथे पण शिक्षण तसेच प्रशासनामध्ये राखीव जागा असतात ज्या जातीनिहाय असतात. सर्व ठिकाणी राजकारण करून देशाचा सत्यानाश करू नका. निदान उच्च शिक्षण संस्थामध्ये, मेरिट ला महत्व ध्या मग तो कोणत्याची समाजाचा असो. माधव भोळे

तरकट विद्यानंद बापट!

तरकट विद्यानंद बापट! गेले काही दिवस विद्यानंद बापट नावाचे गारुड सोशल मीडिया आणि TV channels मध्ये गाजत आहे. बापट यांच्या DJ बंदीला माझा पूर्ण पाठिंबा आहे परंत नास्तिक म्हणून गाजत असलेली त्यांची वक्तव्ये मुळातच अपरिपक्व ज्ञानामूळे आहेत असे मी मानतो. नास्तिक माणूस ईश्वराचे अस्तित्वच नाकारत असतो तर श्रद्धाळु किंवा आस्तिक हा कोणत्या तरी शक्तीला सगुण रूपात मानून त्याची पूजा अर्चा करतो आणि त्याद्वारे ईश्वरकृपा प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करीत असतो. नास्तिकांना ईश्वर अस्तित्वात नाही हे सिद्ध करायला अनेक तर्क आणि दाखले द्यायला लागतात पण श्रद्धाळू व्यक्तीला ईश्वर अस्तित्वात आहे हे सिद्ध करायची गरजच पडत नाही. कारण तो आहे आणि त्याचा माझ्या आयुष्यात एक विशिष्ट स्थान आहे हीं श्रद्धा आणि विश्वासच त्याला जीवनकार्य पुढे न्यायला मदत करते. ईश्वराचे अस्तित्व नाकारणे म्हणजे संपूर्ण चराचरामध्ये असलेल्या त्याच्या प्रकटीकरणाशी प्रतरणा करणे. महात्मे सांगतात. अहं ब्रह्मास्मि. माझ्यात ब्रह्म आहे. आपल्या शरीराचा प्रत्येक भाग असा बनला आहे की तो दुसरा कोणीही तयार करू शकत नाही. ज्या नास्तिकते बद्दल बापट सांगतात त्यासाठी कोणत्या परकीय लेखकाची ऊदाहरणे ते देतात याचा आपण विचार केला तर कोणते तरी पुस्तक त्यांनी कधीतरी वाचलेले असते त्यातील योग्य संदर्भ ते जेव्हा देतात ते त्यांच्या स्मरणातून बुद्धी तर्क ताडून त्यांच्या स्वरयंत्रा मार्गे व्याकरण शुद्ध भाषेत उदघृत होतात आणि त्याचबरोबर त्या वेळी त्यांचे चेहऱ्यावरचे हावभाव सुद्धा बदलतात. म्हणजे विचार, व्याकरण शुद्ध वाक्य यांचा समतोल सांभाळून हे कार्य त्यांच्याकडून करवून घेणारी हीं शक्ती कोणती? ते ज्यावेळी बाहेर बघतात त्यावेळी बाहेरच्या दृश्याची प्रतिमा त्यांच्या बुभूळामार्फत त्यांच्या मज्जा पटलावर पडते आणि त्या मज्जा पटलावर असलेल्या लाखो बिंदू मध्ये असलेल्या नसामार्फत ती मेंदूमध्ये पोचते, तो मेंदू त्या प्रतिमेचे विश्लेषण करतो आणि त्या प्रतिमेचा संदर्भ लावून एखादी गोष्ट किंवा इतिहास त्यांच्या स्मरणात येतो आणि तो त्यांच्या मनात काही भावना निर्माण करतो. मजा म्हणजे चालू प्रसंगमध्ये मेंदू अशा कमीतकमी १५ ते जास्तीतजास्त २०० प्रतिमा एका सेकंदात मेंदू पर्यंत पोचवून त्याचे विश्लेषण करू शकतो. हृदय शरीरातील अशुद्ध रक्त घेऊन फुपुसे, किडनी आणि लिव्हर मार्फत शुद्ध केलेले रक्त अहो रात्र पंप करीत सर्व शरीराच्या नसानसा मार्फत अत्यंत छोट्या अशा पेशीना पुरवत असते. आपल्या शरीरातील अशी कित्येक कार्य आपापली कार्यें सर्व बिनबोभाट अहो रात्र आणि कित्येक वर्ष करत असतात आणि त्यासाठी लागणारी ऊर्जा काय तर २ वेळचे जेवण. एवढ्या सर्व गोष्टी एकाच शरीरात होत असतात आणि विशेष म्हणजे ज्यावेळी एखाद्या बाळाचा जन्म होतो तेव्हा सुमारे ३.५ ते ४ किलो वजन असलेल्या त्या बाळामध्ये सुद्धा ह्या यंत्रणा ७० ते ८५ टक्के विकसित झालेल्या असतात आणि जसजसे ते बाळ मोठा होत जातो तसा ह्या सर्व यंत्रणाचा आणखी विकास होतो. आता तुम्ही म्हणाल की हे सर्व आता AI सुद्धा करते. होय आता तरी AI काही प्रमाणात करते पण त्याला जेव्हडे शिकवले आहे तेव्हडेच AI चांगले करू शकतो परंतु असे अनेक विषय आहेत की जेथे प्रतिभा शक्ती, नवनिर्मिती आणि संशोधन ह्या विषयामध्ये AI अजून पूर्ण यशस्वी होऊ शकला नाही कारण जे आढ्यात नसेल तर पोहोऱ्यात कुठून येणार? AI साठी प्रचंड प्रमाणात बाह्य ऊर्जा लागते आणि त्यासाठी तसेच डेटा सेंटर चालवण्यासाठी लागणारी ऊर्जा आणि पाणी आणि त्याचे पर्यावरण दुष्परिणाम याचे प्रमाण प्रचंड आहे. या उलट माणसाला हे सर्व करायला कमीकमी ऊर्जा लागते. हे सर्व तयार करणारी आणि नियंत्रण करणारी व्यवस्था म्हणजेच ईश्वर मानला गेला आहे. हीं व्यवस्था निर्गुण आहे परंतु मानवाने सामान्यजनाचा अकालनासाठी त्याला सगुण रूपात आणले आहे. अर्थात यातील अनेक यंत्रणा इतर प्राणी मात्रात आणि चराचरातील श्रुष्टी मध्ये सुद्धा वेगवेगळ्या पद्धतीने विकसित झालेल्या आहेत परंतु त्या ईश्वराला समजण्याची आणि त्याचे आभार मानण्याची बुद्धी ईश्वराने मानवाला दिली आहे तशी ती इतर प्राणीमात्रा मध्ये आहे की नाही याचा अजून तरी शोध लागला नाही. त्यामुळे तुम्ही नास्तिक असणे हा तुमच्या व्यक्तिगत प्रश्न आहे परंतु दुसऱ्यांनी आस्तिक असू नये हे सांगण्याचा कोणताही अधिकार नाही. मी तर म्हणतो ईश्वर नाही हे समजण्यासाठी त्याना बाहेरच्या जगात डोकावे लागले पण ईश्वर आहे हे समजण्यासाठी त्यांनी आपल्या शरीरात जरी डोकावून बघितले असते तरी तो त्याना समजला असता. माधव भोळे

ईश्वर आणि विधिलिखित

ईश्वर आणि विधिलिखित फेसबुकवर गणेश सुवर्णा तुकाराम ह्या व्यक्तीचा लेख वाचला. तो लिहीत होता तो देवधर्म मानत नाही, तो कोणत्याही दिवशी आणि कोणत्याही वेळी मांसाहार करतो इत्यादी स्वतःची फुशारकी मारत होता आणि त्यासाठी कारणमिमांसा करताना त्याने आपल्या जीवनातील काही कटू प्रसंग दिले होते. त्याला मी दिलेले उत्तर. उत्तर : ईश्वर आणि विधिलिखित ह्या दोन गोष्टी ज्याला समजल्या तो असे कधीच लिहिणार नाही. ईश्वर जग्गनियंता आहे. आईन्स्टाइन म्हणतो मी देवाला मानत नाही परंतु तो म्हणतो की अशी एक शक्ती आहे जीं जगाचे नियंत्रण करते. त्यालाच सामान्य लोक ईश्वर म्हणतात. देवाची उपासना म्हणजेच ईश्वराचे आभार मानण्याची प्रक्रिया. मटण चिकन खाऊन ना तुम्ही बाटत ना ईश्वर बाटत . तुम्ही आपल्याजागी तो आपल्या जागी बरोबर. ज्याचा जसा आहार तसा त्याचा नैवध्य हीं संकल्पना हिंदू धर्माला मान्य आहे. बंगाली लोक मासे शाकाहारी मानतात. ज्या एकविरा देवीला ब्राह्मण शाकाहारी नैवेद्य दाखवतात त्याच एकविरा देवीला कोळी बोकड कापून मांसाहारी निवेद्य दाखवतात. ईश्वर कोणावरही रागवत नाही. जर एखादा देव कोपत असेल तर लोक त्याला पूजणार नाहीत. सर्व धर्मात ईश्वर हीं माणसाने सदाचारी वागण्यासाठी तयार केलेली एक संकल्पना आहे. आपल्या पूर्वजांनीं तो एक आदर्श मानवजाती समोर ठेवला आहे. आपण जीवनातील कटू प्रसंगासाठी देवाला दोषी धरता पण चांगल्या प्रसंगासाठी त्याचे आभार मानता का? की चांगले ते माझ्या कर्तृत्वामुळे आणि वाईट ते ईश्वर कोपामूळे असा आतबटयाचा व्यवहार ईश्वराशी करता? आता विधिलिखित म्हणाल तर ते अटळ आहे. ना ते कृष्णाला चुकले ना रामाला. सावरकर देवांना मानत नव्हते आणि गांधीजी ईश्वर अल्ला एक आहे म्हणून मानत होते तरी सावरकरांना जन्म ठेप झाली त्यातून ते सुटले आणि ८२ वर्ष जगले आणि गांधीजींची ७८ व्या वर्षी हत्या झाली. विधिलिखित कोणीहीं टाळू शकत नाही. ईश्वराला एव्हड्याचसाठी पुजायला हवे की ८४ लक्ष योनीमधून सर्वोत्तम प्रगत असलेला मानवी जन्म आपल्याला मिळाला म्हणून. आणि या साठी आपण जेथपर्यंत जिवंत आहोत तेथपर्यंत आपण त्याचे ऋणी आहोत हे मानायला हरकत नाही. आता कोणी कृतघ्न असतील तर ती त्यांची मर्जी. बाकी सर्व लोक आपापल्या सोयीनुसार लालबागच्या राजा पासून शिर्डीचे साईबाबा आणि तिरुपती बालाजी ला काही रुपया, दागिन्या पासून करोडो रुपये अर्पण करतात ते फक्त देवाशी सौदा करण्याचा प्रयत्न करतात. पण देव थोडाच कच्चा व्यापारी आहे की तुम्ही त्याला एक नारळ द्याल आणि तो तुम्हांला दीर्घायुष्य देईल. बाकी तुम्ही जे सर्व लिहिलेत तो फक्त अहंकार. तुम्ही स्वीकारून किंवा नाकारून देवाचे अस्तिव सिद्ध होत नाही. माधव भोळे

व्ही. पी. मेनन (१८९३-१९६५)

व्ही. पी. मेनन (१८९३-१९६५) (आधुनिक भारताचे एक उपेक्षित शिल्पकार) वप्पला पंगुन्नी मेनन (३० सप्टेंबर १८९३ – ३१ डिसेंबर १९६५) हे एक भारतीय सनदी अधिकारी होते. ५६२ संस्थानांचे भारतात विलीनीकरण करण्याच्या प्रक्रियेत, सरदार पटेल यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी भारत सरकारच्या 'राज्य मंत्रालयाचे' (Ministry of States) सचिव म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावली. भारताचे व्हाइसरॉय आणि गव्हर्नर-जनरल वेव्हेल यांच्या नियुक्तीनुसार, त्यांनी गव्हर्नर-जनरल यांचे सचिव (सार्वजनिक विभाग) आणि नंतर भारताच्या हंगामी सरकारचे सचिव (कॅबिनेट) म्हणूनही काम पाहिले. तसेच, भारतातील ब्रिटिश राजवटीच्या अखेरच्या काळात सलग तीन व्हाइसरॉयचे घटनात्मक सल्लागार आणि राजकीय सुधारणा आयुक्त म्हणूनही त्यांनी सेवा बजावली. मे १९४८ मध्ये, व्ही. पी. मेनन यांच्या पुढाकाराने दिल्ली येथे संस्थानिक संघांचे 'राजप्रमुख' आणि 'राज्य विभाग' (States Department) यांच्यात एक बैठक झाली. या बैठकीच्या शेवटी राजप्रमुखांनी 'विलीनीकरणाच्या नवीन करारांवर' (Instruments of Accession) स्वाक्षऱ्या केल्या; या करारांमुळे भारत सरकारला 'भारत सरकार कायदा १९३५' च्या सातव्या अनुसूचीमध्ये समाविष्ट असलेल्या सर्व बाबींविषयी कायदे करण्याचा अधिकार प्राप्त झाला. भारताची फाळणी आणि राजकीय एकत्रीकरण यामध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. नंतरच्या काळात ते मुक्त-बाजारपेठेचा पुरस्कार करणाऱ्या 'स्वतंत्र पक्षा'चे सदस्य बनले. ते 'इम्पीरियल सेक्रेटरियट सर्व्हिस'चे सदस्य होते. **प्रारंभिक जीवन आणि कारकीर्द** केरळमधील शाळेचे मुख्याध्यापक चुनानगड शंकर मेनन यांचे पुत्र असलेल्या पंगुन्नी मेनन यांनी रेल्वेमध्ये 'स्टोकर' (इंजिनमध्ये कोळसा भरण्याचे काम करणारे), कोळसा खाणीतील कामगार आणि बंगळुरू येथील तंबाखू कंपनीत कारकून म्हणून काम केले. त्यांनी आपले औपचारिक शिक्षण अर्धवट सोडले होते आणि त्यांनी कधीही हायस्कूलची पदवी किंवा महाविद्यालयीन पदवी प्राप्त केली नाही. मेनन यांनी 'इम्पीरियल सचिवालया'च्या सेवेत प्रवेश केला आणि १५ मे १९३० पासून 'सुधारणा विभागात' (Reforms Office) अधीक्षक म्हणून काम पाहिले. त्यानंतर, १९३३ ते १९३४ या काळात त्यांनी भारत सरकारच्या 'सुधारणा विभागात' सहाय्यक सचिव म्हणून सेवा बजावली. पुढे त्यांनी १९३४ ते १९३५ या काळात अवर सचिव, १९३५ ते १९४० या काळात उपसचिव आणि १९४१ ते १९४२ या काळात भारत सरकारचे सहसचिव म्हणून काम केले. एडविन मॉन्टेग्यू यांच्या प्रोत्साहनामुळे आणि आपल्या अथक परिश्रमांमुळे, मेनन यांनी पदोन्नतीचे टप्पे पार करत ब्रिटिश भारतातील सर्वोच्च पदावर पोहोचणारे भारतीय अधिकारी होण्याचा मान मिळवला. मेनन यांनी जून १९४५ मध्ये सिमला परिषदेचे सहसचिव म्हणून काम पाहिले. १९४६ मध्ये त्यांची ब्रिटिश व्हाइसरॉयचे 'राजकीय सुधारणा आयुक्त' म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. भारत आणि त्यांचे योगदान विलीनीकरण दस्तऐवज (Instrument of Accession) मेनन हे भारताचे शेवटचे व्हाईसरॉय लॉर्ड लुई माउंटबॅटन यांचे राजकीय सल्लागार होते. जेव्हा भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि मुस्लिम लीग यांच्यातील मतभेदांमुळे हंगामी सरकार कोसळले, तेव्हा मेनन यांनी माउंटबॅटन तसेच भारतीय नेते जवाहरलाल नेहरू आणि सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्यासमोर मुस्लिम लीगचा 'भारत आणि पाकिस्तान' अशा दोन स्वतंत्र राष्ट्रांमध्ये फाळणी करण्याचा प्रस्ताव मांडला. मेनन यांनी 'विलीनीकरण दस्तऐवज' (Instrument of Accession) तयार केला; हा एक कायदेशीर दस्तऐवज होता ज्याद्वारे संस्थानांना भारत किंवा पाकिस्तान यांपैकी एका देशात विलीन होण्याचा पर्याय मिळाला. बिकानेर आणि बडोदा यांसारख्या अनेक संस्थानांना भारतीय संघराज्यात सामील करून घेण्याच्या दृष्टीने ही बाब अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरली. या काळात मेनन यांनी दाखवलेल्या कार्यक्षमतेने सरदार पटेल यांचे लक्ष वेधून घेतले; पटेल हे पुढे १९४७ मध्ये भारताचे उपपंतप्रधान बनले. संस्थानिकांशी वाटाघाटी करण्यासाठी मेनन यांची प्रतिनिधी म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. लॉर्ड माउंटबॅटन आणि जोधपूरचे महाराज हनुवंत सिंह यांच्यातील बैठकीला व्ही. पी. मेनन उपस्थित होते. याच बैठकीत हनुवंत सिंह यांनी भारतात विलीनीकरणाच्या करारावर (इन्स्ट्रुमेंट ऑफ ॲक्सेशन) स्वाक्षरी केली. त्यांनी स्वाक्षरी केल्यानंतर आणि व्हाइसरॉय माउंटबॅटन तिथून निघून गेल्यानंतर, खोलीत महाराजांसोबत केवळ मेनन उरले होते. महाराजांनी .२२ कॅलिबरची पिस्तूल बाहेर काढली, ती मेनन यांच्या दिशेने रोखली आणि म्हणाले, "तुमचे आदेश मी मानणार नाही." मेनन यांनी त्यांना सांगितले की, त्यांना धमकावून ते खूप मोठी चूक करत आहेत आणि कोणत्याही परिस्थितीत विलीनीकरणाचा निर्णय रद्द करून घेता येणार नाही. जुनागड ऑगस्ट १९४७ मध्ये, जुनागडच्या नबाबाने—जे भारतीय भूभागाने वेढलेल्या आणि प्रामुख्याने हिंदू लोकसंख्या असलेल्या राज्याचे मुस्लिम शासक होते—पाकिस्तानसोबत 'विलीनीकरण करारा'वर (Instrument of Accession) स्वाक्षरी केली; असे करणारे ते पहिलेच संस्थान होते. भारताने या निर्णयाला तीव्र विरोध केला; भारताचा युक्तिवाद असा होता की, जुनागडचे पाकिस्तानमधील विलीनीकरण हे भौगोलिक सलगता आणि हिंदू-बहुसंख्य जनतेची इच्छा या दोन्ही गोष्टींचे उल्लंघन करणारे होते. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने नाकेबंदी लागू केली, राजकीय अस्थिरता निर्माण केली आणि स्थानिक मांडलिक राज्यांना भारतात सामील होण्यासाठी प्रोत्साहित केले. अखेरीस, अशांततेच्या काळात जुनागडच्या शासकांनी हस्तक्षेप मागितल्यामुळे प्रशासकीय नियंत्रण भारताकडे आले. त्यानंतर फेब्रुवारी १९४८ मध्ये जनमत चाचणी घेण्यात आली, ज्यामध्ये ९९.९% पेक्षा जास्त लोकांनी भारतात सामील होण्याच्या बाजूने मतदान केले; परिणामी, जुनागडचे अधिकृतपणे भारतात विलीनीकरण झाले आणि ते सौराष्ट्र राज्यात समाविष्ट करण्यात आले. स्टेट्स डिपार्टमेंट'चे (रियासत विभागाचे) सचिव म्हणून, जुनागडच्या विलीनीकरणाशी संबंधित राजनैतिक आणि कायदेशीर हालचालींमध्ये व्ही. पी. मेनन यांचा अत्यंत सक्रिय सहभाग होता. १७ सप्टेंबर १९४७ रोजी, पाकिस्तानने जुनागडचे विलीनीकरण स्वीकारल्यानंतर लगेचच, मेनन यांनी त्या संस्थानाला भेट दिली. तिथे त्यांनी जुनागडचे दिवाण सर शाह नवाज भुट्टो यांच्याकडे भारताचा निषेध थेटपणे नोंदवला आणि विलीनीकरणाचा निर्णय मागे घेण्याचा आग्रह धरला; मात्र, भुट्टो यांनी आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा आधार घेत त्या विलीनीकरणाची वैधता ठामपणे मांडली. मेनन यांनी पडद्यामागून प्रयत्न करत स्थानिक नेते, पत्रकार आणि सामळदास गांधींसारख्या कार्यकर्त्यांना 'अर्झी हुकूमत' (तात्पुरते सरकार) स्थापन करण्यासाठी संघटित केले; या कृतीमुळे नवाबाच्या निर्णयाविरुद्धचा अंतर्गत असंतोष अधिक तीव्र झाला. त्यांच्या वाटाघाटी आणि कायदेशीर मांडणीमुळे भारताला जुनागडवर नियंत्रण मिळवण्याचा मार्ग मोकळा झाला आणि अखेरीस भारताने तेथील प्रशासनाचा ताबा घेतला तसेच १९४८ मध्ये जनमत चाचणी (plebiscite) घेण्यात आली. हैदराबाद ऑगस्ट १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, हैदराबादचा निजाम—मीर उस्मान अली खान—याने भारत किंवा पाकिस्तान यांपैकी कशातही सामील होण्यास नकार दिला. भारतीय भूभागाने वेढलेले असूनही आणि बहुसंख्य हिंदू लोकसंख्येवर राज्य करत असूनही, ब्रिटिश अधिसत्तेखाली आपले अस्तित्व टिकवून ठेवण्याच्या आशेने त्याने हैदराबादला एक स्वतंत्र सार्वभौम राज्य म्हणून घोषित केले. भौगोलिक सलगता आणि अंतर्गत सुरक्षेचा मुद्दा उपस्थित करत भारताने हैदराबादच्या विलीनीकरणाचा आग्रह धरला. नोव्हेंबर १९४७ मध्ये करण्यात आलेल्या 'यथास्थिती करारा'मुळे (Standstill Agreement) प्रशासकीय संबंध तात्पुरते कायम राहिले; परंतु या करारांतर्गत भारतीय सैन्याला राज्यात प्रवेश करण्याची परवानगी नव्हती. हैदराबाद या कालावधीचा वापर आपली स्थिती बळकट करण्यासाठी आणि इतरांशी संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी करत असावा, अशी भीती त्यामागे होती. 'रझाकार' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पाकिस्तान-समर्थित सशस्त्र गटांनी धुमाकूळ घातला होता. कायदा-सुव्यवस्थेचा अभाव निर्माण होऊन रझाकारांनी जनतेमध्ये दहशत पसरवण्यास सुरुवात केल्यावर, भारताने सप्टेंबर १९४८ मध्ये 'ऑपरेशन पोलो' (पोलीस कारवाई) ही मोहीम हाती घेतली. अवघ्या पाच दिवसांत भारतीय सैन्याने हैदराबादवर ताबा मिळवला; १७ सप्टेंबर रोजी निजामाने शरणागती पत्करली आणि जनमत चाचणीची वेळ न येता हैदराबादचे अधिकृतपणे भारतात विलीनीकरण झाले. यानंतर मोठ्या प्रमाणावर जातीय हिंसाचार उसळला; अधिकृत आकडेवारीनुसार यात ३०,००० ते ४०,००० नागरिक मारले गेले, तर इतर काही अहवालांनुसार मृतांचा हा आकडा २,००,००० च्या आसपास होता. परराष्ट्र विभागाचे सचिव या नात्याने, व्ही. पी. मेनन यांनी हैदराबादची परिस्थिती हाताळण्यात एक मध्यवर्ती सामरिक आणि कायदेशीर भूमिका बजावली. संरक्षण, परराष्ट्र व्यवहार आणि दळणवळण यांवरील भारताचे हक्क अबाधित राहतील—किंवा किमान तोडगा निघेपर्यंत औपचारिक विलीनीकरण लांबणीवर पडेल—हे सुनिश्चित करण्यासाठी सरदार पटेल आणि माउंटबॅटन यांच्यासोबत काम करत, 'स्टँडस्टिल करारा'चा मसुदा तयार करण्याची आणि त्यावर वाटाघाटी करण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर होती. संभाव्य अंतर्गत अशांततेचा अंदाज घेऊन, मेनन यांनी केलेल्या मांडणीमुळे भारताला हैदराबादच्या स्वातंत्र्यावर कायदेशीर निर्बंध घालणे शक्य झाले. पडद्यामागे, त्यांनी राजनैतिक दबाव, आर्थिक एकाकीपणा आणि आकस्मिक योजना यांचे समन्वय साधला, जे वाटाघाटी अयशस्वी झाल्यावर आणि रझाकारांचा हिंसाचार वाढल्यावर पोलीस कारवाईचा निर्णय घेण्यापूर्वीच तयार होते. राजनैतिक मार्गाने रक्तपात टाळण्याचा प्रयत्न केला जात असताना, मेनन यांनी लष्करी नियोजनाला अंतिम उपाय म्हणून पाठिंबा दिला—त्यांच्या कायदेशीर पायाभूत तयारी आणि धोरणात्मक नियोजनानंतरच 'ऑपरेशन पोलो' निर्णायकपणे पार पडले. जम्मू आणि काश्मीर २५ ऑक्टोबर रोजी, काश्मीरमधील परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी व्ही. पी. मेनन श्रीनगरला पोहोचले. आक्रमक श्रीनगरच्या अगदी जवळ पोहोचल्यामुळे त्यांनी महाराजा हरी सिंग यांना जम्मूच्या दिशेने जाण्याचा सल्ला दिला. त्याच रात्री महाराजा हरी सिंग श्रीनगरहून जम्मूसाठी रवाना झाले. २६ ऑक्टोबरच्या सकाळी व्ही. पी. मेनन आणि मेहर चंद महाजन (जम्मू-काश्मीरचे पंतप्रधान) विमानाने नवी दिल्लीला रवाना झाले. नवी दिल्लीला पोहोचल्यावर, 'विलीनीकरण करारा'वर (Instrument of Accession) स्वाक्षरी झाल्यानंतरच जम्मू-काश्मीरमध्ये लष्करी हस्तक्षेप केला जाईल, अशी ग्वाही लॉर्ड माउंटबॅटन यांनी दिली. त्यानंतर, २६ ऑक्टोबरच्या दुपारी व्ही. पी. मेनन विमानाने नवी दिल्लीहून जम्मूसाठी रवाना झाले; तिथे त्यांनी कायदेशीर कागदपत्रांवर स्वाक्षरी मिळवली आणि त्याच दिवशी संध्याकाळी विमानाने नवी दिल्लीला परतले. दुसऱ्या दिवशी, म्हणजेच २७ ऑक्टोबर रोजी लॉर्ड माउंटबॅटन यांनी जम्मू-काश्मीर या संस्थानचे भारतात विलीनीकरण स्वीकारले आणि त्याच दिवशी भारतीय सैन्य श्रीनगर विमानतळावर उतरले. पुढील काळ सचिवपदाचा कार्यकाळ संपल्यानंतर, १९५१ मध्ये काही काळासाठी ते ओडिशचे (तेव्हाचे ओरिसा) राज्यपाल होते. त्यांनी भारताच्या राजकीय एकत्रीकरणावर 'द स्टोरी ऑफ द इंटिग्रेशन ऑफ इंडियन स्टेट्स' (The Story of the Integration of Indian States) आणि भारताच्या फाळणीवर 'ट्रान्सफर ऑफ पॉवर' (Transfer of Power) ही पुस्तके लिहिली. त्यानंतर ते 'स्वतंत्र पक्षात' (Swatantra Party) सामील झाले, परंतु त्यांनी कधीही निवडणूक लढवली नाही. ३१ डिसेंबर १९६५ रोजी वयाच्या ७२ व्या वर्षी मेनन यांचे निधन झाले. सन्मान आणि पुरस्कार राव बहादूर (स्वीकारले). कंपॅनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ द इंडियन एम्पायर - CIE (स्वीकारले). कंपॅनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ द स्टार ऑफ इंडिया - CSI (स्वीकारले). नाइट कमांडर ऑफ द ऑर्डर ऑफ द स्टार ऑफ इंडिया - KCSI (नाकारले). मेनन यांना 'राव बहादूर' हा किताब देण्यात आला; तसेच १९४१ च्या 'बर्थडे ऑनर्स' (जन्मदिवसानिमित्त दिल्या जाणाऱ्या सन्मानांच्या) यादीत त्यांची CIE म्हणून आणि १९४६ च्या यादीत CSI म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. १९४८ मधील ब्रिटिश राजवटीच्या अखेरच्या सन्मान यादीत त्यांना 'नाइट कमांडर ऑफ द ऑर्डर ऑफ द स्टार ऑफ इंडिया' (KCSI) हा 'नाइटहूड'चा किताब देऊ केला गेला होता, परंतु त्यांनी तो नाकारला. मावळत्या ब्रिटिश अधिकाऱ्यांना दिलेल्या अधिकृत निवेदनात मेनन यांनी हा किताब नाकारताना असे स्पष्ट केले की, भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यामुळे ते आता नवीन भारतीय सरकारच्या सेवेत रुजू झाले आहेत. मात्र, त्यांच्या नातवाच्या म्हणण्यानुसार, मेनन यांनी नंतर आपल्या सुनेकडे खाजगीत अशी कबुली दिली होती की, आपल्या देशाच्या फाळणीस कारणीभूत ठरल्यामुळे आपण 'नाइटहूड'चा किताब स्वीकारू शकत नाही. गुगल भाषांतरीत माधव भोळे

गोमूत्र तज्ज्ञ

 गोमूत्र तज्ज्ञ

१९८० च्या उन्हाळ्यात, मैलापूर ( कर्नाटक ) मधील एका साध्याशा घराच्या अंगणात सातवीत शिकणारा एक अस्वस्थ मुलगा उभा होता आणि तो आपल्या वडिलांना आपली क्रिकेटची बॅट एका खोल विहिरीत फेकून देताना पाहत होता. एका स्थानिक सामन्यादरम्यान वेगाने आलेल्या 'बाउन्सर' चेंडूमुळे त्या मुलाचा चष्मा फुटला होता आणि त्याचे वडील—जे संस्कृत विषयातील एक नामवंत तर्कशास्त्रज्ञ होते—आपल्या मुलाच्या दृष्टीबद्दल अत्यंत चिंतेत व भयभीत झाले होते.

"तुझे क्रिकेटचे दिवस संपले," त्याच्या वडिलांनी त्याला व्हायोलिन हातात देऊन घोषित केले. "तुला अचूकता मिळवायची असेल, तर यात प्रभुत्व मिळव."

मुलाने आकांड तांडव केले नाही. त्याने आपले लक्ष व्हायोलिनवर केंद्रित केले, संगीत दिग्गजांच्या बरोबरीने सादरीकरण होईपर्यंत प्रशिक्षण, अगदी भारतरत्न एम.एस.सुब्बुलक्ष्मी कडून थेट सुधारणा घेतल्या.

पाच वर्षांनंतर त्याला आणखी एक धक्का बसला: तो आयआयटी-जेईई (IIT-JEE) परीक्षा उत्तीर्ण होऊ शकला नाही.

तरीही त्याने हार मानली नाही. त्याने एका प्रादेशिक अभियांत्रिकी महाविद्यालयात प्रवेश घेतला आणि तिथे शांतपणे 'कॉम्प्युटर सायन्स'मधील 'लॉजिक गेट्स'चे (logic gates) सखोल ज्ञान आत्मसात केले. पुढे, आपल्या मेहनतीच्या जोरावर त्याने आयआयटी मद्रासमध्ये पदव्युत्तर संशोधक म्हणून प्रवेश मिळवला आणि पीएचडी पूर्ण केली, प्राध्यापक म्हणून रुजू झाला आणि अखेरीस त्याच संस्थेचा संचालक बनला जिने एकेकाळी त्याला प्रवेश नाकारला होता.

२०११ पर्यंत, जेव्हा जगभरात ग्राहकांसाठी मोबाईल ॲप्स विकसित केले जात होते, तेव्हा हे प्राध्यापक एका अशा राष्ट्रीय कमतरतेचा विचार करत होते जी कोणाच्याही लक्षात आली नव्हती: भारतातील प्रत्येक रडार, लढाऊ विमान, बँकिंग सर्व्हर आणि संरक्षण प्रणाली ही परदेशी बनावटीच्या मायक्रोप्रोसेसरवर चालत होती.

त्याच्या मनात एकच प्रश्न होता: "परदेशी चिप आपल्याला अपेक्षित असलेलीच कामे करते, याची आपण खात्री करू शकतो. पण युद्ध सुरू असताना ती अशी काही कृती करणार नाही जी आपल्याला *नको* आहे, याची हमी आपण देऊ शकतो का?"

त्यांनी पूर्णपणे स्वदेशी आणि औद्योगिक दर्जाचा मायक्रोप्रोसेसर अगदी सुरुवातीपासून विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडला. जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील बड्या कंपन्यांचे म्हणणे होते की, अब्जावधी डॉलर्सची पायाभूत सुविधा आणि मोठ्या प्रमाणावरील परदेशी पेटंट्सशिवाय हे काम करणे शक्य नाही.

त्याची त्याला पर्वा नव्हती. अरुंद प्रयोगशाळांमध्ये दीर्घकाळ काम करत असताना, त्यांनी आणि त्यांच्या टीमने 'ओपन सोर्स RISC-V इन्स्ट्रक्शन सेट'चा स्वीकार केला. त्यांनी 'लॉजिक गेट्स'चे कोडिंग स्वतः केले, सिलिकॉन लेआउट्स तयार केले आणि अब्जावधी 'इन्स्ट्रक्शन सायकल्स'ची पडताळणी केली.

जुलै २०१८ मध्ये, 'राईसक्रीक' (Risecreek) असे सांकेतिक नाव असलेला १६ चौरस मिलीमीटर (16mm²) आकाराचा सिलिकॉनचा एक छोटा तुकडा प्रयोगशाळेत आला. टीमने त्याचे जोडणीचे काम पूर्ण केले, बटण चालू केले आणि मॉनिटरवर लुकलुकणारे दृश्य पाहत राहिले; कारण इतिहासात पहिल्यांदाच पूर्णपणे भारतीय बनावटीच्या सिलिकॉनवर 'लिनक्स' (Linux) ऑपरेटिंग सिस्टम सुरू होत होती.

आज, त्याचे SHAKTI प्रोसेसर आर्किटेक्चर संरक्षण संप्रेषणांपासून ते ISRO च्या सहकार्याने तयार केलेल्या स्पेस ग्रेड कंट्रोलर्सपर्यंत सर्व गोष्टींना सामर्थ्य देते.

तो तरुण मुलगा ज्याच्या वडिलांनी क्रिकेटची बॅट विहिरीत फेकली...
1985 मध्ये जेईई लिस्ट चुकलेला विद्यार्थी...
आपल्या कौटुंबिक घरी राहण्यासाठी आणि आपल्या दिवंगत वडिलांच्या संस्कृत ग्रंथालयाचे संरक्षण करण्यासाठी अधिकृत आयआयटी संचालकांच्या हवेलीला नकार देणारा व्हायोलिन वादक...
त्याचे नाव प्रा. वीझीनाथन कामकोटी.
ते आय. आय. टी. मद्रास चे संचालक आहे. निट परीक्षेच्या घोटाळ्यानंतर  सरकारने सार्वजनिक परीक्षा पद्धती सुधारण्यासाठी तयार केलेल्या विशेष कार्यकारी समितीचे ते सहा पैकी एक सदस्य आहेत.

त्याला आपल्या देशाच्या MA in Buddhism  शिकलेल्या खासदार भर संसदेत "गोमूत्र तज्ज्ञ" म्हणाल्या.

हीं आपल्या संशोधकांची किंमत. कोणीही उठतो आणि नांवे ठेवतो.

माधव भोळे