Wednesday, May 24, 2017

Jack Ma

JACK MA the Richest Chinese
Ma Yun Popularly known as Jack Ma is now officially richest man in China with net worth USD 31 billion. Jack Ma is the founder and Executive chairman of Alibaba group with alibaba.com which is largest B2B (Business to Business website) portal with average more than 2 million unique visitors every day.  

Jack Ma was born in Hangzhou, Zhejiang Province in China on 10 Sept 1964. Unlike other Chinese, he learned English at early age and practiced it with foreign tourists coming to Hangzhou hotel which was 40 minutes away by bike ride from his home. He used to give free guide services to tourist in exchange of the benefit of speaking in English.  After becoming BA in English he became lecturer of English and international Trade in Hangzhou Dianzi University. Later he graduated in Business in 2006 from Cheung Kong Graduate School of Business (CKGSB) in Beijing.

About his early life he said to an interviewer, Charlie Rose that after graduation he applied for 30 jobs but got rejected from all of them including KFC.  He said the fun about job in KFC, 27 guys applied for Job and 26 got it except him. He also said that he applied  to Harvard university for studies 10 times but got rejected all the time.
In 1995 he went to USA and first learned about Internet through his friends. He found on internet that there was information about many products from around the world but very little about Chinese products. He realized that though China makes good products,  they lack marketing  due to access of internet or due to language problem. He saw an opportunity in this.

He and his friends decided to catch on this and developed the first small website about Chinese products and within span of 3 hours he got response from many Chinese companies. In April 1995 he, his wife and a friend created the first website called China Yellow pages which gave a footing to him on Internet. In 1997-98 he headed an information technology company established by the China International Electronic Commerce Center, a department of the Ministry of Foreign Trade and Economic Cooperation however he quit it in 1999 and return to his hometown. There he started another Website helping Chinese small businessman with help of 18 friends.
In year 2000 he got a funding of USD 25 Million from Foreign Venture capital company.  The program was expected to improve the domestic e-commerce market and perfect an e-commerce platform for Chinese enterprises, especially small and medium-sized enterprises (SMEs), to address World Trade Organization (WTO) challenges. Ma wanted to improve the global e-commerce system and  from 2003  he founded Taobao Marketplace, Alipay, Ali Mama and Lynx. After the rapid rise of Taobao.  eBay offered to purchase the company. However, Ma rejected their offer and instead garnered support from Yahoo co-founder Jerry Yang with a $1 billion investment.

In 2014 Alibaba raised USD 25 Billion in IPO on New York Stock Exchange, the largest initial public offering in US financial history and Yahoo gained USD $9.4 by selling 140 million Shares even after retaining 383 million shares keeping 15% stakes in Alibaba. The IPO opened at 68$ a share. The present price of Alibaba is $123.22 per share.  
Ma has often been invited to lecture at universities such as the Wharton School at the University of Pennsylvania, Massachusetts Institute of Technology, Harvard University, and Peking University.

Jack is passionate about world commerce and especially ecommerce.  He actively supports environment protection and has earmarked 0.3% of the group’s annual revenue for environmental protection. His portal which was earlier reported to sell fake Chinese products has actively taken interest in delisting fake products from ecommerce platform and thereby giving importance to copy rights and patents. He says banning such products is the law and enforcement job to which their company helps.

Alibaba enables third-party sellers in China to take their own businesses to the web. The company only had 36,446 full-time employees, almost all in China, as of March 31, 2016. But with more than 10 million active sellers as of 2015, Alibaba estimates its China retail marketplaces "contributed to the creation of over 15 million job opportunities."
In comparison Amazon, had about 2,30,800 employees as of the end of 2015, though it, too, creates other jobs through its sellers, contractors and supporting services. Wal-Mart, which is strengthening its online presence, employs 2.3 million associates around the world, including 1.5 million in the U.S., as of the end of fiscal 2016.

You must be knowing that Alibaba does not have any warehouse, nor does it sells any product itself but the third parties sell their products on its ecommerce platform. This is called marketplace model. When an interviewer asked him why he can’t imitate Amazon by selling himself on Alibaba? He said “our model is that we encourage others to become big, we want them to grow. We are just enablers, however in case of Amazon, it is like a music director, producer, artist and publisher all by itself for a movie. Our business model fits us and we will stick to that model”. He also said that when he met with a chief of Walmart on WEF (World economic forum) he said that if walmart wants to expand, it has to increase Warehouse capacity, staff, showrooms, Supply chain capacity etc. while Alibaba has to increase a server space or has to add another server to develop that much business.
His company Alipay does financial services and also supports small and medium companies for Microloan. He said that they have so much data with them about small businesses, that if such a business apply for a small loan, after doing data analytics on his data, they can decide within in two minutes whether to sanction a loan to him and if so, within next minutes, micro loan up to USD 5000 is credited to its loaner’s  account.

On 9th January 2017, Jack Ma met then president elect Donald Trump who is well known for his stand on “America First” about expansion of Chinese Online Ecommerce companies in America and promised to create one million American Jobs in next 5 years. It was music to Donald trump who is fighting for lost American Jobs and American businesses to foreigners. When asked how he will create those jobs, he said Alibaba is for small businesses. There are lots of small businessman and growers in Midwest America who are good at Garments, wine and fruits and agriculture. They will sell their American products and services to China and Asian countries through his ecommerce platform.  He said he is confident to get these numbers.

In another Interview he was asked, why America is lagging in world commerce and its economy on downfall? He said, America has lots of potential however it wasted its lots of money on world policing and billions of dollars are spent on wars. If same money would have been used on improving infrastructure and Job creation, the situation would not have arise. They do not have to blame others but themselves.

Jack ma is early investor in many Indian ecommerce ventures such as Snapdeal and Paytm. Jack ma is also board member on Japanese Telecom, Internet and ecom giant SoftBank.  He achieved several awards and accolades from various business magazines such as Fortune, Forbes, Business week, Barron's  and institutions around the world for his contribution in world commerce with most prestigious World Economic Forum selecting him as a "Young Global Leader" in 2005.

Jack ma will be an inspiration to new generation as a Rags to rich model.

Compiled by
Madhav Bhole

(Source: Internet)

Friday, March 10, 2017

सामर्थ्य आहे चळवळीचे
बऱ्याच वेळा उशिरा रात्री रेल्वेने  प्रवास करताना कोकणातील मेहनती कामकरी माणसांचे आपसातले बोलणे मोठयाने ऐकू येत असते. जो तो आपआपल्या गावातील विषय मोठ्या आवडीने चघळत असतो. बहुतेक या सर्व गटांचे एकाच प्रकारचे बोलणे असते, ते म्हणजे गावातील वार्षिक पूजा, कुलदेवतेच्या देवळाची पुनर्बांधणी, गावातील शाळेचा विकास, गावातील शिमगोत्सव आणि त्यातील मानापमानवेगवेळ्या मंडळातील चढाओढी, त्यातील राजकारण वगैरे.  मला नेहमीच कुतूहल वाटते कि शेकडो मैल दूर राहूनसुद्धा त्यांचे आपल्या भागातील चाललेल्या घडामोडींवर बारीक लक्ष असते. (शेवटी सगळ्या स्थलांतरितांच्या भावना सारख्याच असतात मग तो भारतातून दुबईला गेलेला कामगार असो अथवा आयटी क्षेत्रात अमेरिकेत काम करणारा भारतीय इंजिनियर असो).  

काल सुद्धा अशाच एका गाववाल्या द्वयीच्या बाजूला बसलो होतो आणि तेच सर्व ऐकायची संधी आली. चांगली वीस मिनिटे त्यांचे संभाषण ऐकल्यानंतर मी त्यांना विचारले कि मी तुमच्या मध्ये थोडे बोललो तर चालेल काय?  क्षणभर थांबून त्यांनी मला त्यांच्याबरोबर बोलण्याची परवानगी दिली.  मी त्या दोघांना माझा वरील अनुभव  सांगितला आणि त्यांनी मान्य केले कि ते दोघे सुद्धा नेहमी याच प्रकारच्या गप्पा करत असतात.

त्यांना मी विचारले कि आपल्यासारख्यांची मी नेहमीच चर्चा ऐकत असतो कि आपल्या देवळाचा घुमट पंचक्रोशीत सर्वात उंच असला पाहिजेआपल्या होळीचा होम सर्वात मोठा आणि जास्त वेळ जळला पाहिजे, आपल्या पूजेचा डिस्को सिस्टमचा आवाज सर्व गावभर घुमला पाहिजे वगैरे. या मध्ये आपण अत्यंत चुरशीने भाग घेत असता. आपल्या गावाची प्रगती त्यात आहे असा आपला एक समाज असावा असे मला वाटते.  पण काहो तुमच्या मंडळामध्ये कधी हा विषय निघतो का कि आपल्या गावात शेती कमी होत चालली आहे त्या साठी काय उपाय योजना करायची? गेले कित्येक वर्षात आपल्या गावात नवीन झाडे लावली नाहीत उलट आपणाकडे असलेली झाडे आपण तोडत चाललो आहोत, या वर काय उपाय करायचा? आपल्या गावातील डोंगर, रान तुटल्यामुळे उघडे बोडके पडले आहेत त्यासाठी आपण नवीन वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे त्या साठी कुठली झाडे आपल्या जमिनींना योग्य आहेत?

रान तुटल्यामुळे वन्य प्राणी मानवी वस्तीत शिरून मानवी जीवन उध्वस्त करू लागले आहेतत्यासाठी वृक्ष लागवड हाच एक ठोस उपाय दिसतो.  आपणास माहीतच आहे कि वृक्ष लागवडीमुळे जमिनीची धूप कमी होते. निसर्गाचे तापमान कमी होऊन पाऊस पडण्यास मदत होते त्या मुळे भूगर्भातील पाण्याचे स्रोत पुनर्जीवित होतात आणि दुष्काळापासून मुक्तता मिळते. वृक्ष लागवड करण्यासाठी एक ना अनेक कारणे आहेत. शिवाय हे सर्व करायला आपले सरकार ग्राम सेवकांमार्फत आपल्याला मदत करत असते.  काजू, आंबा या सारख्या वृक्षांना फलोद्यान योजनेअंतर्गत १००% अनुदान दिले जाते शिवाय पाणी लावण्याचे सुद्धा पैसे दिले जातात. सर्व गोष्टी सरकारने केल्या तर आपण काय करायचे ते तरी ठरवूया.

आपण लक्षात घ्या थोडेच दिवसात असलेली सर्व झाडे तुटली तर या सुजलाम सुफलाम भूमीचे वाळवंट व्हायला वेळ लागणार नाही.  सर्वच झाडे आपण तोडली तर आपल्या पुढील पिढीला आपण काय ठेवणार? वाळवंट? या वर्षीच्या होळीच्या गावकीच्या सभेत किव्वा १५ ऑगस्ट किव्वा २६ जानेवारीच्या ग्रामसभेत हा विषय हाती घ्या. निर्धार करा कि होळीला झाडे तोडणार नाही. एक झाड तोडेल त्याला दहा झाडे लावण्याचा दंड करा.  आपल्या गावातील मंडळाच्या वार्षिक खर्चाच्या १०% रक्कम वृक्षारोपण, शेती विकास आणि ग्राम विकासावर खर्च करा. त्यातच आपल्या सर्वांचे आणि आपल्या पुढील पिढीचे भले आहे नाहीतर पुढील पिढी आपल्याला दोष दिल्याशिवाय राहणार नाही. आज आपल्या सारखा देश जगात क्वचितच  आढळेल ज्याला देवाने भरपूर सूर्यप्रकाश, मुबलक पाणी आणि समशीतोष्ण हवामान दिले आहे, मोठा समुद्रकिनारा, डोंगर, नाले, नद्या, हिमालया पासून कन्याकुमारीपर्यंत सर्व प्रकारचे हवामान आणि सुपीक जमीन दिली आहे. जर आपण ती वापरली नाही तर आपल्यासारखे कर्मदरिद्री आपणच. चढा ओढ करायची झाली तर या विषयात करा, जास्तीत जास्त झाडे लावणे आणि जगवणे याचा निर्धार करा, देव तुमच्या पाठीशी उभा राहील.   

हि एक चळवळ आहे आणि ती यशस्वी व्हायला सर्वानी कटिबद्ध व्हायला हवे. समर्थ रामदासांनी सांगितले आहे कि "सामर्थ्य आहे चळवळीचे, जो जो करील तयाचे". दुसरा आपला विकास करेल या आशेवर जगण्यापेक्षा आपणच आपल्या विकासाची सुरवात करू या.
माधव भोळे (मोबा: ८४५१८८६७५९) Email madhavbhole99@gmail.com
(वरील लेख लेखकाच्या परवानगी शिवाय अन्यत्र छापू नये. )


Wednesday, January 25, 2017

अमेरिका फर्स्ट

अमेरिका फर्स्ट
नुकतेच अमेरिकेचे ४५ वे राष्ट्रध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे  २० जानेवारी २०१७ रोजी  त्याच्या शपथविधीचे वेळी १७ मिनिटे प्रथम राष्ट्राध्यक्षीय भाषण झाले. निवडणूक प्रचाराचे वेळी घेतलेल्या अमेरिका फर्स्ट या त्यांच्या मूळ मुद्याला साजेसे असे ते छोटेखानी परंतु जोशपूर्ण भाषण झाले.  त्यांनी सांगितले कि अमेरिकेच्या याआधीच्या राजनीती आणि व्यापारनीती मुळे जगातील देश श्रीमंत झाले आणि अमेरिकन गरीब झाले. आमचे सैनिक दुसऱ्या देशाच्या सीमा सुरक्षित ठेवायला गेले आणि आमच्या सीमा उघड्या पडल्या. हे करताना आमचे अब्जोनी खरबोनि डॉलर रणांगणात खर्च झाले,  ते अमेरिकेतील प्रामाणिक करदात्यांच्या होते. आमच्या पायाभूत सुविधा आणि त्याचा विकास रखडला. आमच्या फॅक्टऱ्या बंद झाल्या आणि आमच्या हाताची कामे दुसऱ्या देशात गेली.  आमच्या मध्यम वर्गीयांची कष्टाने कमावलेली संपत्ती देशाच्या राजकारण्यांनी गोंडस कारणे दाखवुन लुबाडली आणि ती जगभर वाटली. श्रीमंत झाले ते मूठभर लोक, पण गावागावातील अमेरिकी नागरिक तसाच उपेक्षित राहिला. बाहेरच्या देशातील लोक येऊन कमी पगारावर काम करून आमच्या लोकांच्या नोकऱ्यांवर गदा आणू लागले आणि आमच्या अमेरिकन बंधू भगिनींवर बेकारीची कुऱ्हाड कोसळली. परंतु आता तो भूतकाळ आहे. आजपासून एकच नवीन मंत्र, अमेरिका फर्स्ट. या पुढे अमेरिकेचे व्यापार धोरण,  करविषयक धोरण, परराष्ट्रीय धोरण आणि व्हिसा धोरण या सर्व ठिकाणी अमेरिकन कामगार आणि अमेरिकन कुटुंबाचाच विचार करून धोरणे ठरवली जातील. इस्लामिक दहशदवाद ज्याने जगात मानवतेविरुद्ध भस्मासुर निर्माण केला आहे तो जगातून समूळ नष्ट करण्यास अमेरिका वाचनबद्द आहे. 

या त्यांच्या भाषणावर आणि विचारांवर अनेक देशाचे नागरिक आणि राजकारणी नाराज आहेत. पण ट्रम्प यांचे काय चुकले हे ते सांगू शकत नाहीत.  प्रत्येक देशाला आपले आणि आपल्या देशाच्या नागरिकांचे हितसंबंध जपायलाच पाहिजेत,  किंबहुना त्या त्या देशाच्या नेत्यांची ती घटनाबध्द जबाबदारी असते.  आचार्य विनोबाजी भावे यांनी म्हटले होते कि प्रत्येकाने आपले आंगण साफ करा म्हणजे देश साफ होईल.  आता त्यामुळे इतर देशांच्या हितसंबंधांना धोका पोहोचत असेल तर तसे होऊ नये अशी तजवीज त्यांनी करायला हवी. आपणास माहित असेल कि अमेरिकेत आणि आता भारतात सुद्धा सुई पासून,  मोठमोठ्या ट्रॅक्टर पर्यंत अनेक गोष्टी चीन मधून आयात केल्या जातात. दिवाळीचे कंदील, फटाके एवढंच काय गणपतीच्या मुर्त्या सुद्धा चीन मधून विकायला येत आहेत. मग काय भारतीय कामगारांनी माशा मारायच्या? अर्थात तयार झालेल्या अशा प्रसंगामुळे आपत्तीतुन उत्पत्ती या धोरणानुसार भारतीय किव्वा अमेरिकी नागरिकांनी आपली उत्पादने आंतरराष्ट्रीय दर्जाची आणि ग्राहकाला परवडेल अशा किमतीची  बनवणे आवश्यक आहे. सरकारांनी भरमसाठ व विविध स्तरावरील टॅक्स कमी करून, आपले व्यवस्थापकीय खर्च कमी करायला पाहिजे. सर्व ठिकाणी वीज, पाणी,  व्यवसायास आणि उत्पादनास कमी व्याजावर कर्ज आणि पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून देणे सरकारचे कर्तव्य आहे. सरकारी खात्यातील गोंधळ आणि भ्रष्टाचार निर्दयपणे निपटून काढायला हवा. लायसनराज बंद करून व्यापारास आणि उद्योगास उपयुक्त धोरण राबवायला हवे. भारतात उद्योग करून पैसे कमावणारा माणसाकडे गुन्हेगार या नात्याने बघितले जाते. जर उद्योग धंदे वाढले तरच पुढील पिढीला नोकरी धंदा मिळणार आहे. नुसता पुस्तकी शिक्षणावर भर न देता व्यवसायोपयोगी शिक्षणावर भर देणे आवश्यक आहे.

आणखी एक महत्वाचा विषय येथे मांडू इच्छितो. सध्या सामाजिक माध्यमांवर आणि वर्तमान पत्रात  वेगवेगळ्या राष्ट्रीय पुढाऱ्यांबद्दल आणि काही विशिष्ठ हेतूने स्वार्थासाठी वेगवेगळ्या समाजाबद्दल गरळ ओकले जात आहे. जातीजातीत, जाती-उपजातींत, धर्माधर्मात स्वतःच्या स्वार्थासाठी तेढ वाढवली जात आहे (त्याशिवाय यांच्या मर्सिडिस आणि लम्बोर्घिनी गाड्यांची संख्या कशी वाढेल?).   अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या नावाखाली वेगवेगळी नाटके आणि सिनिमे जुने ऐत्यासींक वाद उकरून काढत आहेत.  यामध्ये देशासमोर असलेले मूळ प्रश्न बाजूला राहून जातीय तेढ निर्माण करण्याचे काम असे अभिव्यक्ती स्वातंत्रवादी करत असून राजकारणी आपल्या फायद्यासाठी त्या आगीत तेल ओतत आहेत.

भारतीय समाजातील फूट पाडायला आणि त्याचा फायदा उठवायला ब्रिटिशांना १५० वर्ष लागली तेच काम आजकालचे तथाकथित पुरोगामी म्हणवणारे नेते मंडळी सहज एक काडी लावून करत आहेत आणि त्या आगीत जनता होरपळून जात आहे. त्या विध्वंसात नुकसान होतंय ते देशाचं आणि पर्यायाने सामान्य नागरिकांच्या संपत्तीचे. या राजकारण्यांना त्याचे काहीच पडलेले नाही. ज्या राष्ट्रपुरुषांनी किव्वा पुढाऱ्यांनी  काही निर्णय त्या त्या वेळी घेतले असतील ते त्या परिस्थितीत योग्य असावेत आणि त्याचे मूल्यमापन करण्याची तसदी कृपया आपण घेऊ नये.  मी असे म्हणत नाही कि काही चुका कोणाकडून घडल्याचं नाहीत किव्वा नसतील. अहो जगात कुठलाही कोळसा उगाळला तरी तो काळच असतो आणि तो जाळल्यावर त्याची राखच होते.  जर आपण समजूतदार आणि पुरोगामी असाल तर मोठ्या मनाने सर्वानी झाले गेले गंगेला मिळाले असे मानून नव्याने समृद्ध भारताचा इतिहास घडवूया आणि या प्रगतीची गंगा जगभर पोहोचवूया.

या वर एकच उपाय आहे. गौरव निमकर यांच्या "इबत्तीदा" या एकांकिकेमध्ये म्हटल्या प्रमाणे नागरिकांना जिहाद किव्वा धर्मयुद्धच करायचे असेल तर ते भ्रष्टाचाराच्या विरुद्ध करा, मागासलेपणाच्या विरुद्ध करा, गरिबीच्या विरुद्ध करा, घाणीच्या साम्राज्याच्या विरुद्ध करा, गुन्हेगारीच्या विरुद्द करा, व्यसनांच्या विरुद्ध करा. प्रत्येक भारतीयाने म्हटले पाहिजे, भारतीय हि माझी ओळख आहे, मानवता माझा धर्म आहे. सदाचार आणि प्रामाणिकपणा हि माझी संस्कृती आहे.  जर्मन आपला इतिहास विसरून कामाला लागले, जपान हिरोशिमाच्या राखेतून उभे राहिले,  अमेरिका यादवी युद्धातून सावरून पुढे गेली, चीन भूक आणि दुष्काळावर  मात करू शकला मग आपण कमी आहोत कायचला आपणही म्हणूया भारत फर्स्ट, भारतीय फर्स्ट.

माधव भोळे Email madhavbhole99@gmail.com
(वरील लेख लेखकाच्या परवानगी शिवाय अन्यत्र छापू नये. )

चक्र
(जगाच्या कल्याण भाग ४ )
चक्र: लिखित इतिहासात, चक्र एक साधन म्हणून, प्रथम मेसोपोटॅमिया, या देशात (सध्याच्या इराक)  जुन्या संस्कृतीमध्ये (ख्रि. पु. ६०००) तयार झालेले आढळते. प्रथम तयार झालेले चक्र हे दगडाचे असून ते एकसंधी होते. पृथ्वीच्या उगमापासून आतापर्यंत झालेल्या सत्य युग (१७,२८,००० वर्ष), त्रेता युग (१२,९६,००० वर्ष), द्वापार युग (,६४,००० वर्ष ) आणि सध्या चालू असलेल्या कलीयुगाच्या वर्णनाप्रमाणे ( ख्रि. पु. ३१०२  ते पुढे सुरु म्हणजेच महाभारताचे युद्ध संपल्यानंतर), कृष्णाचे सुदर्शन चक्र, रथांना असलेली चाके लक्षात घेता, चक्र या विषयाबद्दल भारतीय संस्कृतीला बरीच आधी माहिती होती असे दिसते. शिवाय विष्णू पुराणात लिहिल्याप्रमाणेसमुद्र मंथनामध्ये मेरू पर्वताची रवी करून समुद्र मंथन केल्याचे आढळते. हे लक्षात घेता, चक्राकार गती आणि त्यामुळे तयार होणारी ऊर्जा आणि ताकद (Force) याचा अंदाज हिंदू संस्कृतीला आधीपासूनच होता असे दिसते. व्यास ऋषींनी लिहिलेली पुराणे जरी ५१०० वर्षांपूर्वीची असली तरी त्यामध्ये वर्णन केलेल्या गोष्टी कितीतरी आधी होऊन गेल्या आहेत (महाभारताचा काळ साधारणपणे ख्रि. पु. ३१०२ पकडला जातो).  इजिप्तशिअन लोकांनी लाकडी ओंडक्याचा वापर करून मोठमोठाले दगड गिझाच्या पिरॅमिडसाठी (ख्रि. पु. २५८९-२५६६) उंच वर नेल्याचे सुद्धा इतिहासात आढळते. 

पूर्वी एक संधी असलेले चक्र (चाक) सुरवातीला कुंभार मडकी तयार करण्यासाठी वापरायचे. हे दगडाचे चक्र, पुढे त्याचे वजन कमी व्हावे म्हणून लाकडाचे झाले आणि आणि त्या पुढील सुधारणा म्हणजे त्याला एका अक्षा भोवती आरे (Spokes) असलेले चक्र प्रचलित झाले. ह्या लाकडाच्या अरे असलेल्या चक्राच्या गतीचा वापर करून ते चक्र दूरवर सहज ओझी वाहून नेण्यासाठी म्हणून बैल,घोडा किव्वा प्राण्याने ओढलेली गाडी म्हणून त्यांचा वापर होऊ लागला आणि इथून मानवाच्या उत्क्रांतीला वेग येण्यासाठी आणखी एक जोर मिळाला. नोव्हेंबर १८३६ मध्ये फ्रान्सिस स्मिथ या ब्रिटिश इंजिनियर ने प्रथम चक्राकार पंख्याच्या साहाय्याने पाण्याला मागे ढकलणारी (Propeller) ३० फूट लांब ६ टन वजनाची बोट इंग्लंड मधील पॅडींगटन क्यानॉल येथे चालवली. १७ डिसेम्बर १९०३ साली राईट बंधूनी चक्राकार पंख्यांचा वापर करून त्याच्या गतीने हवेला मागे फेकत उडण्याचा प्रयत्न करत पहिले विमान आकाशात उडविले. या सर्व गोष्टींमुळे दळण वळण क्षेत्रात एक वेगळीच क्रांती झाली.  सध्या सायकल पासून ते मोटार गाड्यांपर्यंत सर्व ठिकाणी चक्राचा वापर वेगवेगळ्या पद्धतीने होऊ लागला.

कमीत कमी ताकदीत वजनदार  वस्तू उचलणे या कामासाठी चक्राचा उपयोग पुली म्हणून केला जातो. आपण गावाला विहिरीच्या पाण्यावर चक्राकार आड बघितले आहेत्या मध्ये विहिरीतील पाणी जमिनीवर चक्राच्या साहाय्याने काढले जातेदोन चक्राकार जात्यामधील घर्षणाने धान्य दळणारी चक्की, तसेच मिक्सर, ग्राईन्डर, हवेचा पंखा या सारखे घरगुती उपयोग चक्रामुळेच शक्य झाले. मुलांच्या खेळाची अनेक साधने जसे कि मेरी गो राउंड, जायंट व्हील, वगैरे या सर्वात चक्राकार गतीचा वापर केला आहेच. अगदी चरखा आणि कुंभाराच्या चक्रापासून सुरवात करून तसेच  मेकॅनिकल इंजिनीरिंग मध्ये चक्र वापरून अनेक मशीन बनवली गेली आणि त्याचा उपयोग वाढत गेला.
 पाण्यावर वीज निर्मिती करताना लागणारी जनित्रे सुद्धा चक्राकार असून त्या वर जोराने पाणी पडल्यास ती फिरून जनित्राची पाती त्याच्या आजूबाजूला असलेल्या चुंबकीय क्षेत्र कापतात आणि त्यामुळे वीज निर्माण होते. त्याच प्रकाराने गॅसवर चालणारी जनित्रे किव्वा पवन चक्की वर चालणारी जनित्रे चालतात. या सर्वात चक्राचा सुद्धा महत्वाचा वाटा आहे. अर्थातच चक्राबरोबर भौतिक शास्त्राने इतर विषयात सुद्धा प्रगती केल्यामुळे चक्राचा हा वापर शक्य झाले हे निश्चित.

जर चक्र मानवाला सापडले नसते तर आपण कोणत्या अवस्थेत असतो याची कल्पना करवत नाही. अगदी ज्या कोणी चक्राचा शोध लावला तेथेपासून ज्यांनी कोणी तिचा वापर आधुनिकतेसाठी करण्यास मानवाला दिशा दिली त्या सर्वाना माझा प्रणाम.

माधव भोळे (मोबा: ८४५१८८६७५९) Email madhavbhole99@gmail.com
(वरील लेख लेखकाच्या परवानगी शिवाय अन्यत्र छापू नये. )

Wednesday, December 14, 2016

विश्वकोष / ज्ञानकोष
(जगाच्या कल्याण भाग 3)
आपण व्यवहारात वेगवेगळे शब्द वाचत / वापरत असतो उदा. डेटा(Data), माहिती (Information), ज्ञान (Knowledge) आणि बोध (Wisdom), या मधील फरक थोडक्यात सांगायचा तो असा डेटा आपणास फक्त माहिती जशी आहे तशी पुरवतो उदा. व्यक्तींचे टेलेफोन नंबर लिहिलेला कागद हा डेटा (Data) झाला,  तो टेलेफोन नंबरचा डेटा जर मित्र, नातेवाईक, गाववाले अशा विभागात, विभागून लिहून आखून ठेवला तर ती माहिती (Information) तयार होते, तीच माहिती आणि त्या संबंधी अधिक माहिती मिळवून तिचा या नंबरांशी संबंध जोडला तर ते ज्ञान (Knowledge) तयार होते उदा. हा शाळेतला मित्र,  तो मामाचा मुलगा जो अमेरिकेला असतो त्याचा नंबर वगैरे.  शेवटचे अशा व्यक्तींमधून आपल्याला कोणत्या मार्गदर्शनासाठी कोण उपयोगी पडेल असा ठामपणे तर्क (judgment) मांडणे किव्वा कुणाचा सल्ला किती उपयोगाचा आहे याचा अंदाज बांधणे याला बोध (Wisdom) म्हणतात किव्वा एखाद्या कंपनीचा मालक / CEO ज्या वेळी मीटिंग मध्ये वेगवेगळ्या व्यक्तींकडून माहिती घेतो आणि त्यावरून नक्की निर्णय घेतो ते त्याचे बोध (Wisdom) असते. बोध हा वैयक्तिक असतो तर ज्ञान हे उघडे पुस्तक असते.

मानवाने आजवर बऱ्याच गोष्टींची माहिती / अनुभव / निरीक्षण  घेतले आहे. ते जमवायला त्याला अनेक कष्ट, हाल अपेष्टा सहन कराव्या लागल्या आणि धन लागले. परंतु आपल्याला झालेला हा त्रास दुसऱ्याला होऊ नये आणि आपली माहिती / अनुभव / निरीक्षणे दुसऱ्याला सहज मिळावीत या उदात्त हेतूने अनेकांनी ती माहिती / अनुभव / निरीक्षणे लिखित स्वरूपात, फोटो किव्वा अन्य प्रकारे जपून ठेवली आहेत. जगातील अशी वेगवेगळ्या विषयावरील , वेगवेगळी माहिती,  वेगवेगळ्या वर्गवारीने, सुनियोजित स्वरूपात एका ठिकाणी उपलब्ध करून दिली असेल अशा पुस्तकाला / पुस्तकांना (हल्लीच्या काळात मीडियाला ),  एनसायक्लोपेडिया (विश्वकोश / ज्ञानकोष) असे म्हणतात.

गौस प्लिनीस सेकन्डस ( ख्रिस्तपश्चात २३ - ख्रिस्तपश्चात ७९), ज्याला प्लिनी द एल्डर या नावाने ओळखले जाते त्या रोमन विद्वानाने Naturalis Historia (Natural History)  हा  जगातील पहिला ज्ञानकोश २ वर्षात १० खंडात आणि ३७ पुस्तकांमध्ये तयार केला असे मानले जाते, ज्यामध्ये खगोलशास्त्र (Astrology), गणित (Mathematics), भूगोल (Geography),  मानववंशशास्त्र (Anthropology), मानसशास्त्र (HumanPsychology), प्राणिशास्त्र (Zoology), वनस्पतीशास्त्र (Biology), शेतीशास्त्र (Agriculture), बागायतशास्त्र (Horticulture), औषधशास्त्र (Pharmacology), खाणशास्त्र (Mining), खनिजशास्त्र (Mineralogy),  मूर्तिशास्त्र (Sculpture), रंगकाला (Paintings),  मौल्यवान खडे (Precious stones) ह्या प्रमुख विषयांवर माहिती संकलित केली आहे.

चीन मधील "झू डी" या मिंग साम्राजाच्या, तिसऱ्या सम्राटाने, १४०३ साली "यॉन्गल कॅनन" हा चायनीज विश्वकोश बनवण्यास  आपल्याकडील विद्वानांना आवाहन केले आणि तो त्यांनी १४०७ साली पूर्ण केला.  त्या मध्ये  २२,९३७ हस्तलिखिते ११,०९५ विभागामध्ये जमा केली होती त्याची व्याप्ती बघता तो १४ फूट लांब, १० फूट रुंद आणि १० फूट उंच अशा खोलीत मावू शकला असता. दुर्दैवाने तो छापला जाण्याचं पूर्वीच आगीचे भक्षस्थानी पडला असे म्हणतात.  त्यानंतर १७२८ साली एफ्राहीम चेम्बर्स या अमेरिकन विद्वानाने शास्त्र आणि कलेचा २,४६६ पानांच्या विश्वकोश  २ पुस्तकात लंडन मधून प्रसीद्ध केला.


१७६८ ते १७७१ मध्ये, एडीनबर्ग या ब्रिटनच्या स्कॉटलंड प्रदेशात, प्रथम मोठा इंग्रजी विश्वकोश तयार
करण्याचे काम एनस्क्लोपेडिया ब्रिटानिकाने सुरु केले आणि २०१० मध्ये, १५ व्या आवृत्तीला त्यांचेकडे १०० पूर्णवेळ
आणि सर्व जगातून ४००० योगदानकर्ते,  ज्या मध्ये ११० नोबेल पारितोषिक विजेते आणि ५ अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष
आहेत. अशा लोकांच्या समृद्ध ज्ञानसंपदेमुळे, ३२ खंडामध्ये ३२६४० पाने असलेला हा सर्वमान्य आणि समृद्ध असा,  
विश्वकोश समजला जातो. सध्या हा सीमित प्रमाणात इंटरनेट वर आणि पूर्णपणे डिजिटल (सीडी / डीव्हीडी )
माध्यमात उपलब्ध आहे. या मध्ये २ लाख २८ हजार २७४ विषयांवर इंग्रजी भाषेतून ४ लाख ७४ हजार ६७५ लेख आहेत. 

ह्या शिवाय वेगवेगळ्या देशांनी, वेगवेगळ्या सौस्कृतींनी आप आपल्यापरीने अनेक एनसायक्लोपेडिया (विश्वकोश / ज्ञानकोष)
तयार केले आहेत त्या पैकी बहुतेक सर्व पुस्तक रूपात तर अनेक सीमित प्रमाणात इंटरनेटवर आणि पूर्ण पणे डिजिटल
(सीडी / डीव्हीडी ) माध्यमात उपलब्ध आहेत.

१५ जानेवारी २००१ ला या प्रयत्नांमध्ये आणखी एक मैलाचा दगड ओलांडला. जिमी वेल्स आणि लॅरी संगेर  या विद्वानांनी विकीपेडिया (Wekipedia) फौंडेशन नांवाची कम्पनी काढली आणि त्याद्वारे इंटरनेटवर लोकांसाठी प्रथम खुला(Open) इंटरनेट एनसायक्लोपेडिया सुरु केला. याचे वैशिष्ट असे कि आपणास एखाद्या विषयावर जास्त माहिती असेल तर ती माहिती संदर्भासहित त्यावर आपण लिहू शकता आणि त्याबद्दल खातरजमा करून ती या विकीपेडियामध्ये समाविष्ट केली जाते. या विकिपीडियावर आज पर्यंत वेगवेगळ्या विषयावर, २९० भाषांमध्ये, ४ कोटी लेख उपलब्ध आहेत. पैकी ५२ लाख ९३ हजार ५३९ लेख एकट्या इंग्रजी भाषेत आहेत. हि सर्व माहिती आपणास एकहि पैसा खर्च न करता मिळते. आता लक्षात आले असेल इंटरनेट ची ताकद किती आहे ती. 
भारताने वेदकाळापासून जगाच्या ज्ञानामध्ये भर घातली आहे. फेब्रुवारी २००३ मध्ये, भारतीय सांस्कृतिक आणि पर्यटन मंत्रालयाने स्थापन केलेल्या www.Namami.org (National Mission for Manuscript) या संस्थेने भारतातील पुरातन ज्ञान असलेल्या पोथ्या आणि हस्तलिखिते यांचा संग्रह करून तो डिजिटल फॉर्म मध्ये आणण्याचा भव्य प्रकल्प हाती घेतला आहे. त्या संस्थेतर्फे, प्रत्येक राज्यात घरोघरी जाऊन, सर्वे करून, आज पर्यंत जमवलेली, २० लाख हस्तलिखिते डिजिटल करून कृतीसंपदा या डेटाबेस मध्ये समाविष्ट करण्याचा संस्थेच्या मानस आहे, आज पर्यंत त्या पैकी १० लाख हस्तलिखिते डिजिटल करून झाली आहेत. भारतात एकंदर ५० लाख वेगवेगळी हस्तलिखिते असण्याचा अंदाज आहे.
मराठीमधील पहिला ज्ञानकोश बनवण्याचे महदकार्य, अमेरिकेतील प्रसिद्ध कॉर्नेल विद्यापीठातून पीएचडी  पदवी प्राप्त केलेले  कै डॉ. श्रीधर व्यंकटेश केतकर (१८८४ - १९३७) यांनी १९१६ ते १९२८ दरम्यान त्यांनी स्थापन केलेल्या मराठी ज्ञानकोश मंडळाच्या साहाय्याने केले. मराठी ज्ञानकोश( http://ketkardnyankosh.com/) हा सध्या यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, मुंबई चे साहाय्याने हा इंटरनेटवर मोफत उपलब्ध आहे.  २३ खंडांचा हा ग्रंथ त्यांनी अतिशय कठीण परिस्थितीत आणि तुटपुंज्या आर्थिक पाठबळावर संपादित केला, त्या साठी त्यांनी आपले सर्व आयुष्य हाल अपेष्टात वेचले. त्यांना तसा ज्ञानकोश गुजरातीमध्ये सुद्धा तयार करायचा होता परंतु  महात्मा गांधींनी दिलेल्या थंड्या प्रतिसादाने आणि भारतीय विद्याभवनाचे संस्थापक, डॉ. कन्हय्यालाल मुन्शी यांचा "गुजराथी माणूसच गुजराथी ज्ञानकोश काढू शकेल" या त्यांच्या हट्टापायी त्यांनी तो नाद सोडून दिला. 
इंटरनेट वर मोफत उपलब्ध असलेला आणखी एक मराठी विश्वकोश म्हणजे महाराष्ट्र सरकारच्या मराठी भाषा विभागाच्या अखत्यारीतील "महाराष्ट्र राज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ" यांनी २० खंडात सादर केलेला,  मराठी विश्वकोश (https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/). वाई येथील प्रख्यात विद्वान कै. तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी, त्यानंतर प्रा. मे. पुं. रेगे, रा. ग. जाधव, कै डॉ. श्रीकांत जिचकर, डॉ. विजया वाड या तज्ज्ञांनी या विश्वकोशाचे वेळोवेळी प्रमुख संपादक म्हणून काम बघितले आहे. सध्या  हे काम श्री दिलीप करंबेळकर पुढे नेत  आहेत. या शिवाय अनेक भारतीय भाषांतून सुद्धा विश्वकोश / ज्ञानकोश निर्माण केले गेले आहेत.
वरील सर्व विभूती "जगाच्या कल्याणा संतांच्या .. " उक्तीला पात्र आहेत असे मला वाटते. त्यांना माझा प्रणाम.

माधव भोळे (मोबा: ८४५१८८६७५९) Email madhavbhole99@gmail.com
(वरील लेख लेखकाच्या परवानगी शिवाय अन्यत्र छापू नये. )
मानव अधिकार आणि त्याचे पुरस्कर्ते
(जगाच्या कल्याण भाग २)
पददलित मानवाचे शोषण करण्याचा प्रयत्न जगातील अनेक राष्ट्रांमध्ये झाला आहे. मानवाला वंश, रंग,
रूप, धर्म, जात, लिंग, भाषा, राजकीय किव्वा इतर मतमतांतरं, शारीरिक स्थिती, आर्थिक स्थिती इत्यादी 
विषयांच्या आधारे पृथकरण करून त्या मधील उच्च नीचता यातील दारी वाढवायची आणि त्यांच्या 
दुबळेपणाचा फायदा आपल्या स्वार्था साठी करून घ्यायचा हि जगाची रीतच झाली आहे. जे हक्क 
आपण नैसर्गिक रित्या आपले मूलभूत हक्क समजतो, ते मिळवण्यासाठी आपल्या मागील पिढ्यानी किती 
कष्ट सोसले आणि लढा दिला याची आपल्याला कल्पनाच येणार नाही. जगातील महान विभूतींनी या 
बाबतीत वेळो वेळी लढा देऊन या वाईट चाली रीती मोडून काढण्यासाठी अनेक प्रयत्न केले आहेत. 
संयुक्त राष्ट्र परिषदेच्या सध्याच्या आकड्या नुसार अजून सुद्धा जगात ३ कोटी गुलाम आहेत त्या पैकी १.८ कोटी 
भारतात आहेत. गुलामांचे अनेक प्रकार आहेत ज्या मध्ये परंपरागत गुलामी, वेठबिगार, स्थलांतरित कामगार, 
बालमजुरी, लहानपणीच किंवा जबरदस्तीचे लग्न, वेश्याव्यवसायातील जबरदस्ती वगैरे. 

ख्रिस्तपूर्व ५३९ रोजी, जुन्या पर्शियाच्या (सध्याच्या इराणचा काही भाग) "सम्राट सायरसने" जेव्हा बाबिलोन संस्कृती (सध्याच्या बगदाद पासून ९४ किलोमीटर जवळ) असलेल्या राज्यावर विजय मिळवला आणि तेथील गुलाम, युद्धबंदी यांना मुक्त करून, सर्व  नागरिकांना आपला धर्म पाळण्याची, कायद्यासमोर सर्व सामान आहेत आणि त्यांचे मूलभूत हक्क सुरक्षित आहेत अशी ग्वाही एका मातीच्या दंडगोलावर (Cylinder) लिहून, त्याने आपला हा जाहीरनामा प्रजेसमोर मांडला, तो इतिहासातील प्रथम लिखित मानव अधिकार जाहीरनामा मनाला जातो.  
७ जून १८९३ रोजी पीटरमारित्झबर्ग या दक्षिण आफ्रिकेमधील एक लहान स्टेशन जवळ 
बॅरिस्टर मोहनदास क गांधी (महात्मा गांधी १८६९-१९४८) यांना, प्रथम वर्गाचे तिकीट बाळगून सुद्धा निव्वळ 
गोरा वंशीय नाही म्हणून, एका गोऱ्या नागरिकांच्या तक्रारीवरून, दुसऱ्या एका गोऱ्या  दक्षिण आफ्रिकी
अधिकाऱ्याने चालत्या गाडीतून ढकलून त्यांचे सामान गाडी बाहेर फेकले, त्या ठिकाणी महात्मांना साक्षात्कार 
झाला कि या अन्यायाविरुद्द आवाज उठवायला हवा. त्या साठी त्यांनी अहिंसा हे शास्त्र वापरून दक्षिण 
आफ्रिकेत, वंशभेदावर  मोठा लढा उभारला. आपल्या आयुष्याच्या शेवटपर्यंत ते मानवजातीवरील या आणि 
इतर अन्यायाविरुद्ध लढत राहिले.
 
अमेरिकेचे ३२ वे राष्ट्रपती फ्रँकलिन डी रुझवेल्ट यांची पत्नी एलानोर रुझवेल्ट (१८८४-१९६२), एक मुत्सद्दी 
राजकारणी, हिने मानव अधिकार या विषयात महत्वाचे योगदान केले आहे. १९४६ रोजी आपल्या पतीच्या 
निधनानंतर (१९४५), त्या अमेरिकेच्या प्रतिनिधी म्हणून, संयुक्त राष्ट्र परिषदेच्या, मानव अधिकार 
आयोगावर नेमल्या गेल्या. त्या ठिकाणी त्या आयोगाच्या अध्यक्षा म्हणून त्यांनी तयार केलेले 
"संयुक्तराष्ट्र मानव अधिकार जाहीरनामा"  हा या विषयातील मैलाचा दगड मनाला जातो.
 
आपल्या माहितीसाठी पुढील गोष्टी देत आहे. "संयुक्तराष्ट्र मानव अधिकार जाहीरनामा या मध्ये 
एकंदर ३० कलमे आहेत त्याचा सारांश थोडक्यात खालील प्रमाणे:
 
कोणत्याही मूलभूत मानवी हक्कांसाठी वंश, रंग, रूप, धर्म, जात, लिंग, भाषा, राजकीय किव्वा इतर 
मतमतांतरं, शारीरिक स्थिती, आर्थिक स्थिती, मूळ-राहता किव्वा नागरिकत्वाचा देश इत्यादी विषयांच्या 
आधारे असमान वागणूक देता येणार नाही.  विचार स्वतंत्र; अभिव्यक्ती स्वतंत्र; जीवन, स्वतंत्र आणि 
सुरक्षिततेची हमी; सर्व प्रकारच्या गुलामी आणि छळवादापासून पासून मुक्तता; कायद्यासमोर सर्व सामान आहेत 
आणि सर्वाना अन्याया विरुद्ध कायद्याचे सौरक्षण आहे; आरोप किव्वा गुन्हा सिद्ध होई पर्यंत सर्व निर्दोष मानले 
जातील; प्रत्येकाला आपले जीवन खाजगी ठेवण्याचा अधिकार; स्वतःच्या देशात मुक्त संचार करायला परवानगी;
केव्हाही स्वतःच्या देशाबाहेर जाण्याचा आणि देशामध्ये परत येण्याचा अधिकार; सबळ कारणाशिवाय तुरुंगवास नाही; 
देशांतर्गत अन्यायकारक वागणूक मिळत असल्यास दुसऱ्या देशाचा आश्रय घेण्यास सवलत; स्वतःच्या देशाचा नागरिक 
बनण्याचा हक्क; लग्नाचे वय असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला लग्न करण्याचा आणि परिवार वाढवण्याचा अधिकार आणि 
असा परिवार समाजाचा एक घटक म्हणून ओळखला जाईल; स्वतःची किव्वा आपल्या समूहाची मालमत्ता बनवण्याचा 
अधिकार आणि अशी बनवलेली मालमत्ता आपणाकडून बेकायदेशीर रित्या कोणीही हिरावून घेऊ शकणार नाही; आपली 
मते स्वतंत्रपणे किव्वा समूहाने मांडण्याचा अधिकार परंतु आपण कोणत्याना कोणत्या समूहाचा भाग असण्याची सक्ती 
असणार नाही; प्रत्येकाला थेट किव्वा आपल्या प्रतिनिधींमार्फत देश कारभारामध्ये भाग घेण्याचा अधिकार; सर्वाना 
सार्वजनिक सेवा सामान न्यायाने मिळण्याचा अधिकार; प्रत्येकाला प्रतिष्ठितपणे जगण्यासाठी लागणारी,  आपआपल्या 
उत्पन्नाच्या साधनांवर अवलंबून सर्व सामाजिक सार्वजनिक सुरक्षा देण्याची जबाबदारी त्या त्या देशांची; आपल्या 
निवडीची नोकरी/व्यवसाय करण्याचा, त्या साठी योग्यती कामाची वेळ, विश्रांतीची वेळ, त्या दर्जाला साजेसा सामान 
मोबदला मिळण्याचा अधिकार असून तो कोणत्याही संघटनेला जोडला जाण्याचा अधिकार; मानवअधिकारांना समजावून 
देणाऱ्या आणि मानवाचा सर्वांगीण विकास करणाऱ्या शिक्षणाचा हक्क त्या पैकी प्राथमिक शिक्षण मोफत असण्याची 
अपेक्षा;पालकांनि आपल्या पाल्याला कोणते शिक्षण द्यावे यासाठी पालकांच्या मताला अग्रक्रम; आपण आपल्या निवडीच्या 
कोणत्याही समूहाचा सांस्कृतिक कार्यक्रमामध्ये भाग घेऊ शकतात परंतु तो भाग घेण्यासाठी आपणास कोणीही सक्ती करू 
शकणार नाही.
 
कैसर चावेझ या मेक्सिकन अमेरिकन विभूतीने अमेरिकेतील लॅटिन अमेरिकन शेत मजुरांसाठी केलेला अहिंसक लढा प्रसिद्ध आहे.
डॉ मार्टिन ल्युथर किंग या पाद्र्याने आफ्रिकन वंशाच्या अमेरिकन लोकांसाठी वांशिक भेदभावापासून मुक्तता आणि नागरी हक्क या साठी केलेला अहिंसक 
आणि सविनय कायदेभंग लढा जगाच्या इतिहासात प्रसिद्ध आहे. त्या साठी त्यांना शांततेचे नोबेल पारितोषिक मिळाले परंतु त्यांच्या या 
लढ्यामुळे त्यांना आपला प्राण गमवावा लागला. त्यांच्या विरोधकांनी त्यांची हत्या केली. त्यांच्यावर महात्मा गांधी आणि 
अब्राहाम लिंकन यांच्या विचारांचा प्रभाव होता
 
दक्षिण आफ्रिकेतील नेल्सन मंडेला यांनी आफ्रिकेतील गोऱ्या लोकांची वांशिक दादागिरी संपवण्यासाठी आणि 
काळ्या लोकांचे मूलभूत हक्क मिळवण्यासाठी केलेल्या लढ्यामुळे त्यांना २८ वर्षे तुरुंगवास पत्करावा लागला. 
त्यांचा या कामाचा मोबदला त्यांचा नवीन राजकीय समीकरणात दक्षिण आफ्रिकेचे अध्यक्ष होण्यात मिळाला. 
त्यांच्या कामाबद्दल १९९० साली त्यांना भारत सरकारने भारत रत्न दिले तर १९९३ साली त्यांना शांततेचे नोबेल 
पारितोषिक मिळाले.
 
दक्षिण आफ्रिकेतील दुसरे महत्वाचे नेते डेस्मंड टुटू यांनी सुद्धा वंशवाद, गरिबी हटाव, एच आय वि, लिंगभेद 
आणि संबंधित विषय, क्षयरोग आणि त्रितिय पंथीय यांचे साठी खूप काम केले त्यामूळे  त्यांना १९८४ साली 
शांततेचे नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.  
 
भारतमध्ये राजा राम मोहन रॉय यांनी सती प्रथा बंदीसाठी केलेले प्रयत्न; दयानंद सरस्वती, महर्षी धोंडो केशव 
कर्वे (१९५८ भारत रत्न), मदन मोहन मालवीय(२०१४ भारत रत्न), रमाबाई रानडे, विष्णू शास्त्री पंडित इत्यादी 
विभूतींनी केलेले स्त्रि शिक्षण, स्त्री हक्क आणि विधवा कल्याणविषयीचे लढे; लोकमान्यांनी स्वराज्य हा माझा 
जन्मसिद्ध हक्क आहे म्हणून केलेली गर्जना; महात्मा ज्योतिबा फुले, शाहू महाराज आणि  डॉ. 
बाबासाहेब आंबेडकरांनी (१९९० भारत रत्न) केलेली "अस्पृश्यता निवारणाची चळवळ" याला जगात 
तोड नाही(त्या मुळे ४०% समाज जो कष्टकरी होता परंतु त्याला समाजात मनाचे स्थान नव्हते अशा 
सर्वाना मुख्य प्रवाहात सामील करून घेऊन भारताचा सर्वांगीण विकास होण्यास समाजाचा एक घटक 
म्हणून त्यांचा सुद्धा हातभार लागावा अशी व्यवस्था केली); विनोबा भावे(१९८३ भारत रत्न)यांनी केलेली 
भूदान चळवळ ज्यामुळे भूमिहीन शेतकऱ्यांना श्रीमंत जमीनदारांकडून मिळालेल्या जमिनी आणि पुढे आलेला 
कसेल त्याची जमीन हा कुळ कायदा; बाबा आमटे, विकास आणि प्रकाश आमटे यांनी सुरु केलेले कुष्ट रोग 
सेवा आश्रम; संत मदर तेरेसा (१९८० भारत रत्न) यांनी गाठलेली सेवेची परिसीमा, स्वामी विवेकानंदानी 
स्थापन केलेले "रामकृष्ण मिशन आश्रम" मानव सेवा हीच ईश्वर सेवा समजून मानवाच्या उत्थापनासाठी 
काम करतात. हि सर्व कार्ये मानवाला आपल्या योग्य स्थानावर नेण्यास मदत करतात. भारतीय संतांनी 
तर त्याही पलीकडे जाऊन हे विश्वची माझे घर, आणि ईश्वर सर्व भूतात आहे, चरा चरात आहे, वृक्ष वल्ली 
आम्हा सोयरे वनचरे असे मानून त्या प्रमाणे आपले आयुष्य लोक कल्याण आणि सृष्टी कल्याणासाठी वेचले आहे.
 
 
 
आपल्या पूर्वजांनी आपल्यासाठी फार मोठा ठेवा ठेवला आहे त्याचा आपण शर्थीने सांभाळ करूया. वरील सर्व विभूती 
"जगाच्या कल्याणा संतांच्या .. " उक्तीला पात्र आहेत असे मला वाटते. त्यांना माझा प्रणाम.
 
माधव भोळे (मोबा: ८४५१८८६७५९) Email madhavbhole99@gmail.com
(वरील लेख लेखकाच्या परवानगी शिवाय अन्यत्र छापू नये. )
 
14.NOV.2016