हापूस आंबा लेखमाला by SONA mangoes दिवस ३

हापूस आंबा लेखमाला by SONA mangoes दिवस ३: ११/०६/२०२६

गोव्याहून कोकणात प्रवास... आणि हापूस झाला 'कोकणी'! 

काल आपण पाहिले की ब्राझीलहून आलेली आंब्याची कलमे गोव्याच्या बंदरात उतरली आणि तिथल्या पोर्तुगीज बागांमध्ये (ज्याला ते 'क्विंटा' म्हणायचे) रुजली. पण गोवा ही तर फक्त सुरुवात होती. हापूसचे खरे नशीब आणि त्याचे भव्य साम्राज्य लिहिलं गेलं ते शेजारच्या 'कोकण' च्या भूमीत!

परंतु, पोर्तुगीजांनी अत्यंत गुप्त ठेवलेले हे कलमी तंत्रज्ञान गोव्याच्या सीमा ओलांडून आपल्या सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरीत कसे पोहोचले?

 शेजाऱ्याची 'गुपित' नजर!

१६व्या आणि १७व्या शतकात गोव्यात पोर्तुगीज सत्ता होती, तर शेजारच्या सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरीत मराठ्यांचे आणि स्थानिक सावंतांचे राज्य होते. त्या काळी दोन्ही राज्यांच्या सीमांवरून लोकांची, व्यापाऱ्यांची आणि मजुरांची ये-जा सतत असायची.

गोव्यातील ख्रिश्चन पाद्री आणि पोर्तुगीज अधिकारी ज्या खास आंब्याची चव चाखत होते, त्याची कीर्ती हळूहळू कोकणातील स्थानिक बागायतदारांच्या कानावर पडू लागली. "एक असा आंबा आलाय, ज्याला अजिबात रेषा (फायबर) नाहीत आणि ज्याचा सुवास मैलोन् मैल सुटतो!" हे ऐकून कोकणातील चाणाक्ष शेतकऱ्यांनी आणि राजघराण्यातील कारभाऱ्यांनी गोव्यातून ही कलमे चोरून किंवा छुप्या मार्गाने आपल्याकडे आणण्याचे प्रयत्न सुरू केले.

जांभा दगड आणि तांबड्या मातीची 'जादू'

जेव्हा हापूसची पहिली कलमे वेंगुर्ला, मालवण आणि पुढे देवगड-रत्नागिरीच्या भागात आणून लावली गेली, तेव्हा निसर्गाने एक अद्भूत चमत्कार घडवला.

गोव्याची माती वेगळी होती, पण कोकणात पाया ठेवताच हापूसला लाभली 'तांबडी माती' आणि 'जांभा दगड' (Laterite Rock).

या जांभ्या दगडाची पाणी धरून न ठेवण्याची आणि उष्णता टिकवून ठेवण्याची जी विशिष्ट क्षमता आहे, ती हापूसच्या मूळ चवीला अधिकच गहिरी करून गेली.

सम