हापूस आंबा लेखमाला by SONA Mangoes दिवस ७ :
एका 'परदेशी पाहुण्याचा' 'कोकणचा राजा' होण्याचा अद्भूत प्रवास!
गेल्या ६ दिवसांपासून आपण 'हापूस' नावाच्या एका अद्भूत महाकाव्याची पहिली काही पाने चाळत आहोत. आज या पहिल्या आठवड्याच्या शेवटी, आपण एका अशा प्रवासाची उजळणी करणार आहोत, ज्याने भारताच्या, विशेषतः कोकणच्या कृषी संस्कृतीचा इतिहास कायमचा बदलून टाकला.
पोर्तुगाल ते ब्राझील, ब्राझील ते गोवा आणि गोव्याहून आपला कोकण... हा एका परदेशी फळाचा 'कोकणचा राजा' बनण्याचा प्रवास थक्क करणारा आहे!
गोषवारा:
नावामागचा माणूस: आपण पाहिले की, हापूस हे नाव कोणी मराठी माणसाने ठेवलेले नाही. १५०९ मध्ये गोव्यात आलेल्या 'अफॉन्सो डी अल्बुकर्क' या पोर्तुगीज गव्हर्नरच्या नावावरून पोर्तुगीजांनी याला 'अल्फान्सो' म्हटले. पुढे कोकणी माणसाने आपल्या लाघवी भाषेत त्याचे रूपांतर 'हापूस' मध्ये केले.
थरारक समुद्रसफर: दक्षिण अमेरिकेतील ब्राझीलमधून लाकडी जहाजांमध्ये खाऱ्या हवेपासून आणि वादळांपासून वाचवत, स्वतःच्या पिण्याचे पाणी वाचवून खलाशांनी ही नाजूक कलमे जिवंत गोव्यात आणली.
पाद्र्यांची जादू: गोव्यातील सेंट पॉल कॉलेजच्या बागांमध्ये युरोपियन पाद्र्यांनी भारतातील बलवान 'रायवळ' (गावरान) आंब्याच्या रोपावर ब्राझीलच्या सुगंधी आंब्याची फांदी जोडून 'ग्राफ्टिंग' (कलम) केले आणि बिनरेषांच्या, रसाळ हापूसचा जन्म झाला.
पण तो 'कोकणचाच' राजा का झाला?
हापूस गोव्यात जन्माला आला, त्याचे पूर्वज ब्राझीलचे होते, मग त्याला जगभरात ओळख 'कोकणचा हापूस' म्हणूनच का मिळाली?
याचे उत्तर दडले आहे कोकणच्या निसर्गात आणि कोकणी माणसाच्या अफाट मेहनतीत! जेव्हा हे कलम गोव्याच्या सीमा ओलांडून सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरीत आले, तेव्हा इथल्या जांभ्या दगडाने (Laterite Rock) आणि तांबड्या मातीने त्याला असं काही जवळ केलं की, आंब्याची चव आणि सुवास कित्येक पटीने वाढला. समुद्राची खारी हवा आणि कोकणच्या उन्हाने त्याला तो गडद केशरी-पिवळा रंग दिला, जो जगात कुठेही मिळत नाही.
कोकणी बागायतदारांनी या झाडाला केवळ पोटापाण्याचे साधन मानले नाही, तर आपल्या संस्कृतीचा, सणांचा आणि जगण्याचा भाग बनवले. याच प्रेमामुळे हा 'परदेशी पाहुणा' इथलाच होऊन गेला आणि आज सातासमुद्रापार कोकणचे नाव अभिमानाने मिरवत आहे.
पहिला आठवडा संपला... पण हापूसचा प्रवास अजून खूप मोठा आहे!
पुढच्या भागांमध्ये : छत्रपती शिवाजी महाराज, पेशवे आणि इंग्रजांच्या काळात हापूसने इतिहास कसा घडवला? 'पेशवे दप्तरातील' आंब्याच्या रंजक नोंदी! उद्यापासून नक्की वाचा.
No comments:
Post a Comment