हापूस आंबा लेखमाला by SONA मँगोएस दिवस ११

हापूस आंबा लेखमाला by SONA मँगोएस दिवस ११ २९/०६/२०२६

गोऱ्या साहेबांना लागली हापूसची चटक! मँगो फिव्हर!

काल आपण शनिवार वाड्यातील आंब्याची शाही मेजवानी पाहिली. १८ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि १९ व्या शतकाच्या सुरुवातीला जेव्हा ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचे पाय भारतात घट्ट रोवले जात होते, तेव्हा इंग्रज अधिकाऱ्यांचा संबंध मराठ्यांच्या दरबाराशी आणि कोकणच्या किनारपट्टीशी आला. युरोपमध्ये फक्त सफरचंद, बेरीज आणि सुकी फळे खाणाऱ्या इंग्रजांना जेव्हा भारताचा राजा 'हापूस' भेटला, तेव्हा ते या फळाच्या प्रेमात वेडे झाले!

त्या काळातील अनेक ब्रिटिश गव्हर्नर्स, डॉक्टर आणि प्रवाशांनी आपल्या रोजनिशींमध्ये (Journals) हापूसची स्तुती करताना शब्दांची उधळण केली आहे.

"जगातील सर्वात परिपूर्ण फळ!"

ब्रिटिश भारतातील वनस्पतीशास्त्रज्ञ आणि ईस्ट इंडिया कंपनीचे अनेक अधिकारी दरवर्षी उन्हाळ्यात मुंबई आणि पुण्यातून खास हापूस मागवत असत. एका ब्रिटिश अधिकाऱ्याने आपल्या रोजनिशीत लिहून ठेवले आहे:

"मी जगात अनेक देशांची सफर केली आणि तिथली फळे चाखली. पण बोटीने कोकणातून मुंबईला येणारा 'अल्फान्सो' नावाचा आंबा म्हणजे निसर्गाचा चमत्कार आहे. त्याची साल सोलताच जो सुगंध खोलीभर पसरतो, तो स्वर्गीय आहे. त्याच्या गरामध्ये एकही रेशा (Fiber) नाही आणि त्याची चव म्हणजे मध, केशर आणि ताज्या फळांचे अद्भूत मिश्रण आहे. हे या पृथ्वीवरील सर्वात परिपूर्ण फळ आहे!"

मुंबई ते लंडन... हापूसचा प्रवास!

इंग्रज अधिकाऱ्यांना हापूसची एवढी चटक लागली होती की, ते फक्त भारतातच आंबे खाऊन थांबले नाहीत. मुंबईचे जे ब्रिटिश गव्हर्नर असायचे, ते इंग्लंडमध्ये राहणाऱ्या आपल्या नातेवाईकांना आणि थेट ब्रिटनच्या राजा-राणीला खूश करण्यासाठी जहाजातून कच्चे हापूस आंबे पाठवण्याचे धाडस करत असत.

त्या काळी जहाजाचा प्रवास खूप मोठा असायचा, त्यामुळे अनेकदा आंबे वाटेतच सडून जायचे. पण तरीही, "या मोसमात लंडनला किमान काही आंबे जिवंत पोहोचलेच पाहिजेत," असा इंग्रज साहेबांचा अट्टाहास असायचा. ज्या जहाजातून आंबे सुखरूप लंडनला पोहोचायचे, त्या कॅप्टनला विशेष बक्षीस दिले जाई!

'मँगो पार्ट्यांची' सुरुवात

इंग्रजांनी भारतात आल्यावर अनेक क्लब्स सुरू केले होते. मे आणि जून महिन्यात या ब्रिटिश क्लबांमध्ये खास 'मँगो पार्ट्या' (Mango Parties) आयोजित केल्या जायची. या पार्ट्यांमध्ये मोठे ब्रिटिश अधिकारी, लेडीज आणि लष्करी कर्नल एकत्र येऊन हापूस आंब्याचा आस्वाद घेत असत. हापूस खाणे हे ब्रिटिशांच्या उच्चभ्रू वर्तुळात प्रतिष्ठेचे लक्षण मानले जाऊ लागले.

जे इंग्रज भारताला लुटायला आले होते, त्यांना शेवटी कोकणच्या या राजाने आपल्या गोडव्याने जिंकून घेतले होते!